BaÅŸ aÄŸrısı, evrensel bir deneyim olduÄŸundan hastaların çok sık rastlanan bir yakınmasıdır.  Bazıları için ender geliÅŸen bir belrti olurken bazıları içinse hayatı kısıtlayan kronik bir hastalık veya hayatı tehdit eden bir hastalık olabilmektedir.  Birçok hasta altta yatan ciddi bir hastalık belirtisi olabileceÄŸinden korkar.  AÅŸağıdaki yazıda baÅŸ aÄŸrısı tipleri genel hatlarıyla incelenecektir.

  BaÅŸ AÄŸrısı Sendromları: BaÅŸ aÄŸrısıyla karekterize en sık karşılaşılan hastalıklardan olan migren son yıllarda çok fazla ilgi uyandırmaktadır.

     1. Migren:

     a. Etiyoloji: Migrenin nedeni bilinmemektedir ancak, bazı tetkileyiciiler sıkça gözlemlenmiÅŸtir.

     - Hastaların çoÄŸunun ailede migren öyküsü vardır.

     - Stres, deÄŸiÅŸen uyku saatleri, adet görme, alkol kullanımı, kafein kesilmesi, çeÅŸitli gıda maddelerinin yenilmesi, vb. gibi durumlara dayandırılabilir.

     -Görünüşte minör kafa travmalarından sonra geliÅŸebilir; tanısı ve tedavisi uzamış rahatsızlığı engelleyebilir.

     b. Migren Sendromları:

     - Aura'sız Migren (Basit Migren): Beyinde yaygın veya tek taraflı zonklayıcı baÅŸ rahatsızlığı ile karakterize, aralıklı bir sendromdur.  Bulantı, kusma, fotofobi (ışıktan rahatsız olma), sonofobi (gürültüden rahatsız olma) ve/veya iÅŸtahsızlık, baÅŸ aÄŸrısına eÅŸlik edebilir.

     - Aura'lı Migren (Klasik Migren): Sıklıkla görme yarı alanı içinde geometrik biçimde olan renklerin, canlı görsel ışık dizileri ÅŸeklinde aura ile ortaya çıkmasıdır.  Zonklayıcı baÅŸ aÄŸrısı genellikle görsel bulguların karşı tarafındadır ve hastada bulantı, kusma, fotofobi, sonofobi ve iÅŸtahsızlık olabilir.  Aura'lı migren görme alanı bozuklukları ve hemisensoriyel kayıp gibi geçici nörolojik bozukluklarla birlikte olur.

     c. Tedavi: Mümkün ise öncelikle uyarıcı etkenler kaldırılmalıdır.

     - Migren AÄŸrısını Erken Durduran Tedavi:

     Oral, dil altı ve fitil ÅŸekilleri bulunan ergotamin ve dihidroergotamin (dhe) kullanımı.  Gebe kalmak isteyen kadınlar, kontolsüz hipertansiyonu bulunanlar, sepsisteki, böbrek-karaciÄŸer yetersizliÄŸi bulunanlar ve koroner, serebral veya periferikdamar hastalıkları bulunanlarda bu yöntemden kaçınmak gerekir.

     Zaman zaman aspirin veya nonsteroid anti-inflamatuvar ilaçlar (NSAID'ler) migreni durdurabilir. Semptomatik rahatlama için analjezikler de kullanılablir.

   Bir serotinin agonisti olan sumatriptan, migren tedavisinde etkili bir ajandır.

     - Profilaktik Tedavi: Ä°laç kullanımı ve baÅŸ aÄŸrısını uyarıcı durumlara karşı hastanın davranışlarında deÄŸiÅŸiklikler yapma ÅŸeklinde belirtilebilir.

     Medikal tedavide, beta-blokerler, trisiklik antidepresanlar, kalsiyum kanal blokerleri, NSAID'ler veya valproik asit, migreni önlemede kullanılabilmektedir.  Hastada belli bir ilacın etkisini (baÅŸ aÄŸrısını önleyici etkiden baÅŸka bir etki) kısmen ihtiyaca göre kullanmak, kısmen de engellemek için ilaç tedavisi seçiminde yol gösterilir. BaÅŸlangıçta düşük doz verilmeli ve dozaj yükseltildikçe tedavi edici faydaları ve istenmeyen yan etkileri düzenlenmelidir.  Doz yararlı bir yanıt alınıncaya veya istenmeyen yan etkiler geliÅŸinceye kadar artırılabilir.  Bir ilacın etkisiz olduÄŸunu düşünmeden önce, maksimal bir dozun birkaç hafta kullanılması gereklidir.

     Biofeedback tedavisi, hastaların stresle daha fazla iliÅŸkili olan migren ataklarını azaltabilir.

     2. Bir kas Gerilmesi veya Gerilim BaÅŸ AÄŸrısı:

     Başın çevresinde bant ÅŸeklinde rahatsızlık ile karekterizedir. Bu tip baÅŸ aÄŸrıları genellikle gündüzleri meydana gelir ve duygusal stres ile baÄŸlantılı olabilir.  Posterior servikal ve oksipikal kaslar genellikle hassastır ve spazm halinde olabilir.  Bu tip baÅŸ aÄŸrısı ile basit migren arasında ayrım yapmak zor olabilir.

     Tedavide NSAID'ler, kas gevÅŸeticiler, ılık ıslak ısı ve bazen antidepresif ilaçlar ve psikoterapi uygulanması gereklidir.

     3. Kronik Günlük BaÅŸ AÄŸrısı:

     Migrenli veya gerilim baÅŸ aÄŸrıları olan hastalarda, spontan olarak veya analjezikler ya da ergotaminlerin aşırı kullanılması sonucu olarak kronik günlük baÅŸ aÄŸrıları geliÅŸebilir. Tedavi, aşırı ilaç kullanımının kesilmesinden ibarettir. Profilaktik migren ilaçları da baÅŸ aÄŸrısının tekrarını önlemede yardımcı olabilir.

     4. Küme (Cluster) BaÅŸ AÄŸrısı:

     Küme baÅŸ aÄŸrıları, ÅŸiddetli periorbital baÅŸ aÄŸrılarıdır. Otuz ila doksan dakika sürer ve birkaç hafta veya ay boyunca günde bir defa ya da birkaç defa meydana gelir.  Tek taraflı aÄŸrı ile birlikte aÄŸrı ile aynı tarafta göz yaşı akması, konjoktival hipermi, nazal konjesyon ve Horner sendromu olur. Tipik hasta, orta yaÅŸlı bir erkektir.  Bu tip baÅŸ aÄŸrısı olan hastalar genellikle sessiz ve karanlık yerler arayan migrenlilerin tersine genellikle yürüyerek dolaşırlar.

     Tedavi olarak, aÄŸrıyı baÅŸlangıçta durduran ve semptomatik olan tedavi %100 oksijen, ergotamineler, analjezikler veya sumatriptan içerir.  Profilaktik tedavi, lityum, kalsiyum kanal blokerleri veya kortikosterioidleri içine alır.

     5. Temporal (Dev Hücreli) Arterit:

     Bir ÅŸakakta odaklanmış veya oksipal alanda yerleÅŸmiÅŸ baÅŸ aÄŸrısından ÅŸikeyet eden 50 yaÅŸ üzeri hastalarda dev hücreli arterit araÅŸtırılmalıdır. Buna baÄŸlı semptomlar, görme bozuklukları, çene kaludikasyon, ateÅŸ, atraji myalji ve kilo kaybıdır. Bu hastaların yaklaşık %50'sinde polimyaljia romatika da vardır.

    Kortikosteroid tedavi hızlı iyileÅŸmeyi saÄŸlar.

     6. Selim Ä°ntrakranial Hipertansiyon:

     Bilinen bir nedeni yoktur fakat ÅŸiÅŸmanlık, hamilelik, oral kontraseptifler, sistemik SLE ve birçok baÅŸka durumlarla birlikte bulunur.  Oldukça sabit ve yaygın baÅŸ aÄŸrısının açık bilinç, papil ödemi ve normal nörlojik muayene ile birlikte geliÅŸmesi bu hastalığı düşündürür. Bulanık görme oluÅŸabilir ve görme kaybı en ağır komplikasyonudur.  Tanı için BT veya MR taraması önerilir. 

     7. Trigeminal Nevralji:

     Sıklıkla idiopatik olan bir sendromdur fakat, multiplskleroz  (MS), neoplazi ve trigeminal sinire bası yapan vasküler halkalar ile birlikte olabilir. Sıklıkla bir tetik noktası ile beraber ÅŸimÅŸekvari-hızlı, ÅŸiddetli yüz aÄŸrısı, trigeminal nevraljiyi düşündürür.  Yüz duyularında hiçbir kayıp yoktur.

     Tedavi ÅŸekilleri, karbamazepine, baklofen ve cerrahi giriÅŸimi içerir.

     8. Ä°ndometazin'e Yanıt Veren BaÅŸ AÄŸrıları:

     Ä°ndometazin tedavisi ile iyileÅŸebilen ÅŸiddetli, tek taraflı aÄŸrı ile karekterizedir.  Kronik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandıran, 2 dakika ile 2 saate dek süren, otonomik özellikler ile beraber olan, aÄŸrılı, multipl ataklar (günde 40'a kadar) ile karekterizedir. Alkol, krizleri uyarabilir. Epizodik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandıran ve otonomik özellikler ile beraber olan, yarım saat kadar süren, multipl ataklar (günde 6 ila 30 arası) ile karekterizedir.  Aylar hatta yıllar süren remisyonlar meydana gelebilir.

     Yukarıda sayıldığı gibi baÅŸ aÄŸrısı kendini deÄŸiÅŸik hastalıklar ÅŸeklinde göstermektedir. BaÅŸarılı bir tedavinin ilk basamağı güvenli, güvenilir ve özgün bir tanıdır.  Bu sebeple baÅŸ aÄŸrısı yakınmaları, nedeninin belirlenmesi açısından daima daha ileri deÄŸerlendirme gerektirir.