Kış mevsiminde sık görülen hastalıklardan biri olan gripten korunmanın etkili yollarından biri de grip aşısının yapılmasıdır. Virüsün antijen denilen  parçacıklarını içeren aşı savunma sistemini uyarır. KiÅŸi grip virüsüyle karşılaÅŸmadan önce vücudu mikrobu tanıyarak, ileride virüsle karşılaşınca zararsızlaÅŸtırması için gerekli antikorları üretir, gribe karşı hazır olur.


Grip aşısı inaktive bir viral aşıdır, yani içinde canlı olmayan virüs parçacıkları bulunur. Sıklıkla tavuk yumurta embriyosunda üretilen virüslerin çeşitli kimyasal yöntemlerle öldürülüp ve saflaştırılmasıyla elde edilir. Saflığı, güvenilirliği ve koruyucu antikor oluşturma düzeyi test edildikten sonra kullanıma sunulur. Araştırmacılar gripten korunma ya da tedavi konusunda yeni arayışlara devam etmektedir. Grip virüsün genetik kodunun bir kısmını içeren yeni bir aşı tipi üzerinde çalışmalar hız kazanmıştır. Aşı şimdilik yalnızca kas içine enjeksiyon (iğne) biçiminde uygulanabilmektedir. Burna sıkılan sprey ya da ağız yoluyla alınan aşı üretmek için çalışmalar sürmektedir.
Grip aşısı ne zaman yapılmalı?
Kuzey ve güney yarım küre için grip aşısı yapılma zamanları değişmektedir. Ülkemizin de içinde bulunduğu kuzey yarım kürede grip en fazla kış aylarında (Aralık-Mart) ortaya çıktığı için, bu dönem gelmeden sonbahar (Eylül-Ekim-Kasım) ayları aşı yapılması için en uygun zamandır. Bazen grip salgını Mart sonu ve Nisan aylarına kayabilir. Bu nedenle (özellikle risk gruplarında olup da aşılanmayanlara) kış ayları içinde aşı yapılabilir. Aslında her ülke için aşı önerilerinin belirlenmesi gerekmektedir. Güney yarımküreye Mayıs-Ağustos ayı içinde gidecek olan ve o sonbahar-kışta aşılanmamış olan risk gruplarındaki kişilerin bir hekimle görüşerek aşı ya da kemoproflaksi (ilaç kullanılarak hastalığa yakalanmanın önlenmesi) önerilerini dikkate alması uygundur.


Aşı nasıl uygulanır?
İnce bir iğne ile kolda kas içine uygulanır. Her yıl için bir doz yapılır. Dokuz yaşından küçük ve daha önce hiç aşılanmamış çocuklara bir ay ara ile iki doz uygulanır.


Aşının koruyuculuğu ne zaman başlar ?
Grip aşısı uygulamasından ortalama 10-15 gün sonra koruyucu antikor düzeyi oluşur, üçüncü haftada en yüksek düzeye ulaşır. Daha önce aşılananlarda koruyuculuk bir hafta sonra da başlayabilir.


Grip aşısının koruyuculuğu ne kadardır?
Aşıların çoÄŸunda olduÄŸu gibi grip aşısı da %100 koruyucu deÄŸildir. Ayrıca grip virüsünün bazı özellikleri aşının koruyuculuÄŸunu azaltmaktadır. Grip virüsünün antijenik yapısı sürekli deÄŸiÅŸim gösterdiÄŸi için her yıl yeniden aşılanmak gerekir. Dünya SaÄŸlık Örgütü grip virüsündeki deÄŸiÅŸiklikleri izler. Uzmanlar bir önceki mevsimde etkili olan virüs tiplerini göz önüne alarak, o yıl hangi tip virüslerin grip etkeni olabileceÄŸini tahmin edip, uygulanacak grip aşısın bileÅŸimi için öneride bulunurlar. Aşı da buna göre hazırlanır. Bu nedenle aşının baÅŸarısı, aşı yapımında kullanılan grip virüsü antijenleriyle hastalık etkenleri arasındaki uyuma baÄŸlı olarak her yıl farklı olabilir. EÄŸer o yıl  aşıda parçacıkları kullanılan virüsler etkense aşının koruyuculuÄŸu da artar. Grip aşısı saÄŸlıklı genç eriÅŸkinlerde %70-90 arasında grip belirtilerini önleyebilir, hastalığın etkilerini azaltabilir, böylece iÅŸ-güç kaybını en aza indirir. Ama yaÅŸlılarda ve belirli bazı hastalığı olanlarda koruyuculuk %30-40’a kadar düşebilir. Çünkü yaÅŸlılarda koruyucu antikor oluÅŸumu daha azdır. Bununla birlikte yaÅŸlılarda ve kronik (sürekli) bir hastalığı olanlarda aşının; gribe yakalanmayı engellemese de baÅŸka olumsuz etkiler ortaya çıkmasını azalttığı, hastaneye yatış ve ölüm oranını düşürdüğü yapılan çalışmalarda gösterilmiÅŸtir.


Aşının yan etkileri ve güvenilirliği
Tüm diÄŸer ilaçlar ve tıbbi uygulamalar gibi grip aşısının da yan etkileri olabilir. Bunlardan en sık görüleni enjeksiyon yerinde hafif aÄŸrıdır. Ä°ki güne dek uzayabilir, günlük aktiviteyi bozacak düzeyde deÄŸildir. AteÅŸ, bitkinlik, kas aÄŸrısı gibi belirtiler genellikle daha önce grip  virüsüyle karşılaÅŸmamış kiÅŸilerde, örneÄŸin çocuklarda görülebilir. Genelde aşı enjeksiyonunu izleyen 6-12 saat içinde ortaya çıkar, en geç 1-2 gün içinde sonlanır. Split-virus grip aşısında bu yan etkiler daha az görülmektedir. Bu yan etkilere ek olarak çok daha az görülen yan etkiler de olabilir. Grip aşısından sonra ender olarak bazı alerjik reaksiyonlar çıkabilir. Yumurta alerjisi olanlarda aşıya karşı alerjik reaksiyon geliÅŸebilir. Bu durum aşının saflaÅŸtırılması sırasında çok küçük miktarda da olsa kalan yumurta proteinlerine baÄŸlanır. Yan etki olarak öne sürülen Guillian-Barre Sendromu (GBS); sinir sistemini etkileyen bir hastalık olup, kasılmalarla seyretmektedir. Grip aşılarıyla GBS oluÅŸma riski tam olarak bilinmemektedir. Gribin kötü sonuçları dikkate alınınca bu düşük risk göz ardı edilmektedir.


Aşı Kimlere Yapılmalı?

  65 yaÅŸ ve üzerindekiler (bu yıl yurtdışında 50 yaÅŸ ve üstüne de önerilmektedir. Bunun nedeni 50-64 yaÅŸ arası yüksek riskli kiÅŸilerin de aşılanmasını saÄŸlamaktır).
  Bakımevlerinde kalan ve sürekli hastalığı olanların hepsi,
 Sürekli akciÄŸer ve kalp hastalığı olanlar (astım ve böbrek hastaları dahil),
  Diyabet (ÅŸeker) hastaları,
  Kalıtsal hemoglobin bozukluÄŸu olanlar,
  Ä°mmunolojik (bağışıklık sistemi ile ilgili) hastalığı olanlar,
  Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar (kanser hastaları, HIV=AIDS enfeksiyonu olanlar, organ nakli yapılmış olanlar, steroid ilaç alanlar, kemoterapi ya da radyoterapi uygulananlar),
  SaÄŸlık çalışanları,
  Risk grubu hastaların ev halkı, yakın temasta olduÄŸu kiÅŸiler,
  6 ay - 18 yaÅŸ arasında olup uzun süreli Aspirin alanlar (Reye Sendromu geliÅŸme riskini azaltmak için),
  Grip mevsiminde hamileliÄŸinin dördüncü ve daha sonraki aylarında olanlar,
  Bu gruplarda olmasa da kiÅŸisel olarak kendisini aşı yoluyla korumak isteyenler.

Kimler aşılanmamalı?
Grip aşısı genelde güvenli aşılar arasında kabul edilmektedir. Ancak bazı koşullarda uygulanması sakıncalı olabilmektedir:

  Yumurta alerjisi olan kiÅŸiler (yumurta yiyince dilde ÅŸiÅŸme, solunum güçlüğü, kan basıncında düşme gibi reaksiyon geliÅŸenler),
  Daha önce yapılan grip aşısında ciddi reaksiyon geliÅŸen kiÅŸiler,
  GBS olanlarda.

Ani başlayan ateşli bir hastalığı olanlarda ise, iyileşinceye dek aşı uygulamasının ertelenmesi gereklidir.

Her ülkenin kendi ulusal saÄŸlık otoritesi o yıl için özgül aşı virüslerini ve  aşı uygulama önerileri belirleyerek kamuoyuna bildirmelidir.