GüneÅŸte üretilen ve uzayda her yöne yayılan, çok büyük miktardaki enerjinin bir bölümü , ya doÄŸrudan ya da atmosferde saçılarak  yeryüzüne ulaşır. Yeryüzündeki yaÅŸamın ana kaynağı olan güneÅŸ enerjisi  farklı dalga boylarında olup; kısaca  UV (mor ötesi ), görünür ve IR (kızıl ötesi ) ışınlar olarak ayrılabilir. GüneÅŸten gelen enerjinin insanlar üzerine etkileri de bu dalga boylarına göre farklılık gösterir.

GüneÅŸ ışınlarının yere ulaÅŸan, ısıtıcı etkiye sahip kısımları ( en fazla  IR ve IR’ ye yakın olan görünür ışın kısmında ) çeÅŸitli yüzeyler tarafından soÄŸurulur ya da yansıtılır. GüneÅŸten gelen enerjinin soÄŸurulması sonucunda yüzeyin sıcaklığı yükselir. Isınan ve kendisi de yeni bir ısı kaynağı oluÅŸturan yüzeyler üstündeki havayı ve çevresindeki diÄŸer maddeleri ısıtmaya baÅŸlar. Bir siper içinde, gölgede ölçülen ve hava durumu raporlarında verilen  hava sıcaklığı  25 -35 º C arasında seyrederken; bulutsuz havada beton bir yüzeyin 1 metre kadar üzerinde,  güneÅŸe yönlendirilmiÅŸ küresel güneÅŸ termometresinin gösterdiÄŸi sıcaklıklar, yaklaşık olarak  60-70 º C   seviyesindedir. Bu demektir ki, güneÅŸ ışınlarına doÄŸrudan maruz kalan insanlar hem güneÅŸin hem de ısınmış beton ve asfalt yüzeylerin ısıtıcı ışınlarına hedef  olmaktalar.  Beton ve asfalt oranının çok yüksek olduÄŸu  kentlerimizde yaÅŸayan insanlar, kırsal alanlarda yaÅŸayanlara göre daha fazla ısı yüküne maruz kalmaktalar. Bunun ana nedeni kentlerimizde gölgelenmiÅŸ (doÄŸal veya yapay) alanların az olmasıdır. Özellikle nemli, sıcak ve rüzgarsız hava  koÅŸullarında  ( bunaltıcı sıcak ), güneÅŸte kalma süresine de baÄŸlı olarak, insanlarda halsizlik, bitkinlik, yorgunluk, çalışma isteÄŸinin azalması, kaslarda kramplar, bayılma gibi  saÄŸlık sorunlarının yanı sıra  ÅŸiddetli ısı çarpması (heat stroke) sonucunda ÅŸuur kaybı, inme ve ölüm olayları da görülebilmektedir. Açık renk, sentetik olmayan bol giysiler ve ÅŸapka kullanmak bunların yanı sıra bol sıvı almak sıcak strese (aşırı ısı yüküne) karşı alınabilecek en basit korunma yöntemleridir. Ancak en radikal önlem, güneÅŸin en etkin olduÄŸu özellikle 10.00-16.00 saatleri arasında gölgede kalmak veya güneÅŸte kalınan süreyi kısaltmaktır.

GüneÅŸten gelen enerjinin içinde UV ışınları % 6.3 gibi küçük bir paya sahip olmasına raÄŸmen, farklı dalga boylarında önemli biyolojik etkileri (anti-bakteriyel etki, D vitamini sentezi, eritem oluÅŸumu ve albümin koagülasyonu vb.) olduÄŸu bilinmektedir. Yeryüzüne ulaÅŸan UV ışınlarının büyük bir kısmını dalga boyu  315-400 nanometre  ( 1nm.= 10-9 m. ) olan UVA ışınları oluÅŸturmaktadır. Yerden yüksekliÄŸi yaklaşık olarak 15-40 kilometreler arasında yer alan ozon (O3) tabakasının, çeÅŸitli kimyasallar tarafından bozulması sonucunda yeryüzüne zararlı UVB (dalga boyu 280-315 nm ) ışınlarının geldiÄŸi  öngörülmektedir. UVB’nin büyük bir kısmı ve çok daha tehlikeli olan UVC’nin (dalga boyu  < 280 nm.) hemen hemen tamamı üst seviyelerdeki ozon tarafından tutulmaktadır. Ancak yeryüzüne ulaÅŸan bir kısım UVB’nin DNA yapısı üzerinde zararlı etkilerinden dolayı melanom ve diÄŸer tip deri  kanserlerindeki artışın sorumlusu olduÄŸu düşünülmektedir. Bunun yanı sıra UVB’nin  bazı maddeler, bitkiler ve deniz organizmaları üzerine zararlı etkileri olduÄŸu da bilinmektedir .

Yaz aylarında güneÅŸlenerek bronzlaÅŸmak tenimize hoÅŸ bir görünüm saÄŸlayabilir. Ancak,  güneÅŸin UV ışınlarına uzun süreli maruz kalmak aÄŸrılı güneÅŸ yanıklarına neden olabildiÄŸi gibi; deri kanseri, derinin çabuk yaÅŸlanması, katarakta baÄŸlı körlük ve diÄŸer göz sorunları gibi  daha önemli saÄŸlık sorunlarına da yol açabilmektedir. Zamanlarının çoÄŸunu güneÅŸte  oynayarak geçiren 18 yaÅŸ altındaki nesil önemli bir risk grubu oluÅŸturmaktadır. Bu konuda diÄŸer bir risk faktörü de insanların deri tipiyle ilgilidir. Açık ten, göz ve saç rengi olan insanlar koyu ten, göz ve saç rengine sahip olanlara göre daha fazla risk altındadır .

 Dünya SaÄŸlık Örgütü (WHO), Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), BirleÅŸmiÅŸ Milletler  Çevre Programı (UNEP) gibi kuruluÅŸların 1995’de yaptığı toplantıda , insanların UV’nin zararlı etkileri konusunda uyarılması ve eÄŸitilmesi gerektiÄŸi sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak , ozon tabakasındaki deÄŸiÅŸimler ve bulut aktiviteleri izlenerek yere ulaÅŸan  UV ışınlarının toplamı UV-indeks deÄŸeri ile gösterilerek hava raporlarında halka duyurulması benimsenmiÅŸtir. GüneÅŸ ışınlarına maruz kalan insanlar için genel olarak UV-indeks 0-2 ile çok düşük, 3-4 ile düşük, 5-6 ile orta, 7-9 ile yüksek ve 10+  ile çok yüksek risk  derecelerini göstermektedir.

 Ekvatora yakın birçok ülkede yıl boyunca UV- indeks  10+  seviyesindedir. Türkiye’nin de içinde bulunduÄŸu kuÅŸakta ise temmuz ayında öğle saatlerinde, bulutsuz bir havada UV-indeks 8-10 deÄŸerleri arasındadır. Güncel olan UV-indeks deÄŸerlerine ya da bölgesel haritalara meteorolojik bilgi sunan çeÅŸitli Ä°nternet sitelerinden ulaÅŸmak da mümkündür.

Gölgede kalmak ya da öğle  saatlerinde güneÅŸte kaldığımız süreyi kısıtlamak, bizi hem ısı çarpmasından hem de UV ışınlarının  zararlı etkilerinden koruyabilen en doÄŸal yöntemdir. Aslında, UV ışınları atmosferde  kuvvetli bir ÅŸekilde saçıldığından, gölgede olan insanların bile tenleri bronzlaÅŸmaktadır. Zorunlu olarak güneÅŸte kalanlar ya da deniz kenarlarında tatilde olanlar için geniÅŸ kenarlı beyaz ÅŸapkalar, en az  SPF-15 (Sun Protection Factor-SPF )  ve daha yüksek koruyucu faktörlü  güneÅŸ kremleri ile UV ışınlarını geçirmeyen  güneÅŸ gözlükleri kullanmaları önerilmektedir.

Son olarak denilebilir ki; siz, siz olun  en kızgın olduÄŸu öğle saatlerinde güneÅŸe sakın meydan okumayın.