TANIM:
     KonuÅŸma dilindeki sesler, nefesin ses  bantlarını titreÅŸtirerek yada titreÅŸtirmeden gırtlaktan geçtikten sonra ağız ve burun boÅŸluÄŸunda ÅŸekillenmiÅŸ halidir.
     KonuÅŸma seslerini çıkarma iÅŸlemine söyleyiÅŸ (artikülasyon) denir. Dinleyici konuÅŸma seslerini atlanmış, yer deÄŸiÅŸtirmiÅŸ, eklemeler ve çarpıtmalar yapılmış gibi algılıyorsa söyleyiÅŸ (artikülasyon) bozukluÄŸundan bahsedilebilir.
NEDENLER:
Yapısal Nedenler:
•      Ağız içi, dudak, dil  gibi konuÅŸma organlarının bozukluÄŸu, (Dudakların yarıklığı veya dudağın olaÄŸan dışı gergin olması)
•      Dil kaslarının normal iÅŸleyiÅŸten yoksun olması,
•      Dil bağı denilen baÄŸlantının dil ucuna yakın oluÅŸması,
•      Damağın çok yüksek veya düz  olması,  damak yarıklığı ve burunda et olması,
•      Çene kas ve sinirlerinin bozukluÄŸu,
•       Ä°ÅŸitme kaybı,
•       Zihinsel gerilik,
Görevsel Nedenler:
•      KonuÅŸma organları tam ve saÄŸlıklı olduÄŸu halde, konuÅŸmada üstlendiÄŸi görevi tam ve saÄŸlıklı olarak yerine getiremediÄŸi durumlardır. Bu  durumlar çoÄŸunlukla öğrenme ve alışkanlıkla ilgilidir.
•      Evde yabancı bir dil konuÅŸulması veya konuÅŸulan dilin yetersiz olması,
•      KonuÅŸmayı kazanma ve pekiÅŸtirme döneminde çocukla ilgilenecek bir yetiÅŸkinin  olmaması,
•      ÇocuÄŸa konuÅŸmayı öğretmek için izlenilen yolun yanlış olması (baskıcı, eleÅŸtirici tutumlar gibi).
Psikolojik Nedenler:
•      ÇocuÄŸun zihin düzeyinin konuÅŸmayı zamanında ve doÄŸru kazanabilmesini engellemesi,
•      ÇocuÄŸun duygusal bir çatışma içinde olması,
•      Anababa arasında geçimsizlik, maddi sorunlar, göç gibi sorunlar,
•      Çekingen ve utangaç kiÅŸilik,
•      KonuÅŸmanın kazanılması için gereken algıya sahip olmamanın yol açtığı ses belleÄŸi ve ses ayırım gücünde zayıflık,
•      KonuÅŸmasında sonradan gerileme oluÅŸan çocuklarda yapısal ve görevsel  bulgular normal olursa konuÅŸma özrünün nedenini psikolojik nedenlerde aramak gerekir.
BELÄ°RTÄ°LER:
•      Çocuk ana dilinin bağımsız veya bileÅŸik sesleri doÄŸru ve anlaşılır ÅŸekilde çıkaramıyorsa ve çıkardığı sesler aynı yaÅŸ grubundaki çocukların çıkarması gereken seslerden farklılık gösteriyorsa,
•      EÄŸer artikulasyon bozukluÄŸu çocuÄŸun konuÅŸmasını anlaşılmaz hale sokuyorsa ve konuÅŸma etrafın dikkatini yoÄŸun olarak çekiyorsa,
•      Belirti olarak ta deÄŸerlendirilebilecek  dört ÅŸekilde görülebilir: 
Atlamalar: Atlama yanlışlarında sözcüklerin yalnız bir kısmı söylenir,
Örnek : hayvan -ayvan ,rehberlik -reberlik ,saat -sat ,araba -arba 
Yerine Koyma:Sözcüğün başı ,ortası  veya sonundaki bir sesin yerine baÅŸka bir ses kullanılır.
Örnek : Arı -ayı ,kitap-kipat , davul-dayul
Eklemeler:.sözcüklerdeki fazla sesleri içerir.
Örnek : Aşağı-aşşağı ,atmış-altmış ,eşek -eşşek, pencere -penicere ,saat- sahat ,
Çarpıtmalar:Sesler tam doÄŸrru olmamakla birlikte gerçeÄŸine yakındır. Ses, konuÅŸma dilinde olmayan  yeni bir ses olarak çıkarılır.
Örnek : karagöz -kaxgöz ,ekmek -emme
ÖNERİLER:
Uzmana Öneriler
Artikülasyon bozukluklarını düzeltme çalışmaları dört aşamada gerçekleştirilebilir:
1.Nedenleri ortaya çıkarmak. ÇocuÄŸun probleminin giderilmesi için doÄŸru bir tanılama gerekir. Tanılama ile birlikte nedenlerin ortaya çıkarılması da önemlidir. EÄŸer çocukta artikülasyon bozukluÄŸunun nedeni yapısal bir bozukluksa, çoÄŸu tıbbı tedavi ile düzeltilebilir, neden iÅŸitme engeline baÄŸlı ise uygun tedavi ve iÅŸitme aracı kullanılır, zeka düzeyi düşük çocuklarda zeka seviyesine göre terapinin düzenlenmesi ve çocuÄŸun mevcut kapasitesinden en iyi ÅŸekilde yararlanılması gerekir, aile atmosferi ve duygusal uyumsuzluk gibi engeller için psikolojik  çalışmalar yapılmalıdır.
2.ÇocuÄŸun probleminin farkına vardırılması. ÇocuÄŸun probleminin farkına vardırmak ve terapiye istekli hale getirmektir. ÇocuÄŸun bozuk çıkardığı sesler çocuk ve eÄŸitimcisi tarafından beraberce listelenir. Böylece  çocuk hangi sesleri çıkaramadığını bilir ve bu seslerle çalışma yapacağının farkına varır.
3.Özürlü sesin düzeltilmesi.
       Artikülatör kaslar: çene-dudak-dil-ağız kasları gereÄŸi gibi iÅŸlemiyorsa;
•      Yeni sesin konuÅŸmada kullanılır hale getirilmesi,
•      Terapinin sona erdirilmesi ve vaka incelemesi,
•      Ãœfleme çalışması :Kibrit ,mum, söndürme ,kağıt üfleme pervane döndürme,
•      Sakız çiÄŸneme çalışması,
•      Yalama çalışması: Dudaklara reçel, bal gibi tatlılar sürülerek yalama çalışmaları ile dil, dudak ağız kaslarının geliÅŸmesinin saÄŸlanması,
•      Islık çalma çalışması,
•      Dil yuvarlama çalışması,
•      DiÅŸleri birbirine vurma çalışması,
•      Dudakların enlemesine, uzunlamasına açılıp kapanma çalışması,
Daha sonra sesin düzeltilmesi için;
•      Çocuk yanlış çıkardığı sesin doÄŸrusunu çok dinlemeli ,duymalı  sesin doÄŸrusu        iÅŸitme merkezinde yer etmelidir,
•      Sesin çalışması: Ele alınan yeni ses uyarı, taklit, fonatik deÄŸiÅŸtirme ve doÄŸru sesli sözcükleri kullanarak öğretilebilir,
•      Ayna karşısında doÄŸru sesi çıkarma çalışması,
•      Hece çalışması,
•      Kelime çalışması,
•      Atasözleri ,deyimler gibi karmaşık kelime çalışmaları.
4.Artikülasyon çalışmasının sonlandırılması.
•      Bu aÅŸamalar izlenerek aile, öğretmen ve terapistin yardımı ile artikülasyon bozukluÄŸu olduÄŸuna karar verilen çocuklar konuÅŸmayı daha kolay ve kısa zamanda kazanabilir. Artikülasyonu olan her çocuk yardımla ve düzenli çalışma ile konuÅŸmasını düzeltebilir.
Anne Babaya  Öneriler:
            SaÄŸlıklı bir çocuÄŸa sahip olmak her anne babanın en önemli isteklerinden biridir.  Anne babalar hamilelik döneminde çocukları için en güzel ve en bekledikleri özellikleri hayal eder, onların toplumun ve kendilerinin deÄŸer verdiÄŸi önemli gördüğü tüm özellikleri taşımasını dilerler. Herkes saÄŸlıklı bir bebek isterken çocuÄŸun farklı özelliklerinin olması aileyi deÄŸiÅŸik duygulara iter. Bu duyguların yerine çocuÄŸumu nasıl tanıyabilir, onu eÄŸitmek için ne yapabilirim sorularına aÅŸağıdaki öneriler ve alıştırmalar ışık tutacaktır:
•      Aile önce çocukta yapısal bir bozukluk olup olmadığını bir tıbbi kuruluÅŸtan yararlanarak öğrenebilir. (Çocukta görülen yapısal bozukluÄŸun tedavisi mümkünse, hastanelerin cerrahi ve K.B.B ünitelerinde  tedavi edilebilir.)
•      EÄŸer çocuÄŸun artikülasyon bozukluÄŸunun nedeni aile ortamı,  duygusal sorunlar  ise çocuÄŸun psikolojik yardım alması yararlı olur .
•      Aile çocukta artikülasyon bozukluÄŸu olduÄŸunu düşünürse; Rehberlik ve AraÅŸtırma Merkezlerine baÅŸvurarak artikülasyon testi yaptırmalı ve artikülasyon çeÅŸidi, hatalı seslerin sayısı ve baÅŸta sonda ya da ortada mı olduÄŸu hakkında bilgi almalıdır.
•      Anne-babalar bir uzmanla diyaloÄŸa geçerek çocuÄŸun konuÅŸma terapisinden faydalanmasını saÄŸlasalar da,  bununla yetinmeyip evde çocuklarıyla bireysel olarak ilgilenmelidir.
•      Yapısal bozukluk ve duygusal çatışmaya dayalı olmayan artikülasyon bozuklukları ailenin özverisiyle düzeltilebilir. Anne baba bu çalışma esnasında sevecen ve sabırlı olmalı hatalı seslerin birden düzeleceÄŸini düşünmemelidir.
•      Ä°lk çalışma olarak aile çocuÄŸun ağız, dudak, dil v.b artikülatör  organlarındaki kasları çalıştırma alıştırması yaptırmalıdır. Bunun için çocuk sakız çiÄŸneyebilir, dudak kaslarını çalıştırmak için üfleme çalışması, dudaklara bal sürerek dudak yalama çalışılması, a-o harfleriyle ağız yuvarlama hareketleri, diÅŸ takırdatma hareketleri yapabilir.
•      Aile çocuÄŸun hatalı çıkardığı sesleri tespit ederek içinde bu seslerin bulunduÄŸu kelimelerden oluÅŸan  bir listeyi çocukla beraber hazırlayarak çocuÄŸun listedeki kelimelerden haberdar olması saÄŸlanabilir. Bu listeyi bazen yanlış bazen doÄŸru telaffuz ederek okumalı ve her yanlış okunan telaffuzu bir iÅŸaretle belli etmesi istenir, daha sonra bütün kelime doÄŸru telaffuz edilerek okunur ve çocuÄŸun dikkati doÄŸru sese çekilir. Çocukla beraber, hatalı çıkarılan seslerden ve kelimelerden oluÅŸan bir hikaye hazırlanır, önce çocuk okur sonra aile doÄŸrusunu okur, çocuk tekrar okuyarak kendi yanlışlarını iÅŸaretler. Burada amaç çocuÄŸun doÄŸru sese dikkatini çekmek ve doÄŸru telaffuz etmesini saÄŸlamaktır.
•      Çocuk ve aile ayna karşısına geçerler, önce aile çocukla beraber hazırlanan kelime listesinin doÄŸrusunu okur, sonra çocuktan okumasını ister, çocuk ebeveyninin ağız hareketlerine (aÄŸzının hatalı sesi çıkarırken aldığı ÅŸekle dikkat ederek) bakarak doÄŸrusunu çıkarmaya çalışır, hem doÄŸrusunu hem yanlışını telaffuz eder, çocuk hem doÄŸru sesin hem yanlış sesin farkını görür.
•      Çocuk okula gidiyorsa Türkçe, Matematik, Fen, Sosyal Bilgiler gibi derslerden okuma çalışması yaptırılabilir. Aile, çocuÄŸun yanlış çıkardığı seslere ilgisini çekerek, çocuktan yanlış okuduÄŸu seslerin altını çizmesini isteyebilir. Bu ödevleri birde anne baba  yanlış okuyarak, her yanlışta çocuÄŸun parmağıyla masaya vurması isteyebilir, sonra doÄŸru telaffuz etme çalışmasına geçilebilir.
•      Çocukla beraber oluÅŸturdukları kelime listesiyle ilgili resimleri beraberce toplayarak bir dosya oluÅŸturulur. Aile bu resimlerle doÄŸru sesi çıkarma çalışması yaptırabilir. Bu çalışmalar yapılırken çocuk doÄŸru çıkardığı sesler için ödüllendirilir. Çalışmanın son aÅŸamalarında ödül azaltılarak uygun bir biçimde kesilmelidir.
•      Aile çocuÄŸa evdeki rutin iÅŸlerde de görev vererek, bu iÅŸleri yaparken çocuÄŸun hatalı çıkardığı sese dikkati çekilebilir.
•      Alıştırmaya önce ses ile baÅŸlanır, çocuk sesi doÄŸru telaffuz ettikten sonra basit hecelere geçilir, en son kelimeye geçilir. Cümle önce kısa basit sonra atasözleri bilmeceler, tekerlemelere geçilebilir. Alıştırmalar çocuÄŸun anlayabileceÄŸi gibi tane tane ve normal ses düzeyinde olmalıdır
•      Bu çalışmalar yapılırken  çocuÄŸu sıkmamak, onun hoÅŸuna gidecek ortamlar yaratmak ve çocuÄŸu ödüllendirmek çok önemlidir. Bu mesafe iyi ayarlanmazsa çocuk çalışmadan sıkılıp hiç konuÅŸmama yolunu da seçebilir. Aile çocuÄŸa sabırla yaklaÅŸmalı, çalışmalarda aceleci olmamalı  ve hemen sonuç bekleme gayretine girmemelidir.
•      Çocuktan aynı ÅŸeyi defalarca tekrarlamasını istemek çocuÄŸu sıkar,  konuÅŸmaya ilgisini azaltır ve çocuk sorulan sorulara cevap vermez. BaÅŸarıya ulaÅŸmak için her sözü tam deÄŸeri ile seslendirmeye ve acele etmemeye özen gösterilmelidir.
•      Çocuk doÄŸru sesi kelime içinde de çıkarmaya baÅŸladığında hemen alıştırmalar sona erdirilmemeli ve çocuk takip edilmelidir.
Öğretmene Öneriler:
•      Artikülasyon bozukluÄŸu olan çocuk okula gidiyorsa sınıf öğretmenini ve branÅŸ öğretmenlerini bir yana bırakan bir terapi veya konuÅŸma geliÅŸtirme çalışması düşünmek mümkün deÄŸildir.
•      Öğretmen çocuÄŸun artikülasyon bozukluÄŸu olup olmadığını  ve  hatalı çıkardığı sesleri anlaması için önce Rehberlik ve AraÅŸtırma Merkezlerinden yararlanarak artikülasyon testi yaptırmalı ve artikülasyon çeÅŸidi, hatalı seslerin adedi ve hatalı sesin baÅŸta sonda ya da ortada mı olduÄŸu hakkında bilgi almalıdır.
Çocuk terapiye devam ediyorsa:
       Ã‡ocuk yetkili bir kurumda veya bu konuda yetiÅŸmiÅŸ bir uzman tarafından terapiye tabi tutuluyorsa , sınıf öğretmeninin yardımı iki ayrı yönde olabilir.
•      Birinci gruptaki yardım çocuÄŸa ait gerekli bilgileri toplamak ve ilgiliye vermektir.  ÇocuÄŸu, iyi bir ÅŸekilde gözleme fırsatına sahip olan öğretmen, inceleme veya tanıma fiÅŸleri diye adlandırılan fiÅŸlere yazacağı bilgilerde öğrencileri konuÅŸma özellikleri yönünden de deÄŸerlendirmeye çalışmalıdır.
•      Sınıf öğretmeninin ikinci gruptaki yardımı, terapi süresince çocuÄŸa verilen ödevlerin yerine getirilmesinde, sınıfta gereken kolaylığı saÄŸlamaktır. Uzmanla iÅŸbirliÄŸi yaparak onun tavsiyelerini yerine getirmek ve uygulamaların sonucundan uzmanı haberdar etmek, sınıf öğretmeninin en çok yardım edeceÄŸi konulardan biridir.
Çocuk terapiye devam etmiyorsa:
•      Bugün için yurdumuzda konuÅŸma özürünün düzeltilmesinde çalışabilecek yeterli sayıda eleman yoktur. Ama artikülasyon bozukluÄŸu olan çocuk vardır. Bunlardan okul çağında olanlar çoÄŸunlukla sınıflara bu özürleri ile devam etmektedir. Sınıflarında artikülasyon bozukluÄŸu olan çocuklar  tamamen sınıf öğretmeninin anlayış, yeterlilik ve çabasına kalmaktadır. Bu sınıf öğretmeni artikülasyon bozukluklarını düzeltme çalışması yapsın mı demektir? Bazı belirli vakalar için evet. Fakat bu hiçbir zaman sınıf öğretmeni konuÅŸma uzmanının yerini tutar demek deÄŸildir. Sınıf öğretmeni terapistin yerini tutacak fonksiyona sahip olmadığı gibi terapiyi sürdürmek için yeterli zamana da sahip deÄŸildir.
•      Öğretmen çocuÄŸa karşı sevecen, sabırlı, ve özverili olmalıdır. ÇocuÄŸun hatalı çıkardığı sesi hemen doÄŸru olarak kazanamayacağı için aceleci davranmamalıdır.
•      Önce çocuÄŸun artikülasyonunun çeÅŸidini ve çıkardığı hatalı seslerin bilinmesi gerekmektedir. Bu nedenle çalışmaya hatalı sesin doÄŸru olarak çıkarılması ile baÅŸlayıp, doÄŸru çıkarmaya baÅŸladığı sesi kelime içinde kullanması saÄŸlanabilir.
•      Öğretmen Türkçe dersinde artikülasyonu olan çocuklara daha fazla söz vermelidir. Parçanın okunuÅŸunda her çıkardığı hatalı sese çocuÄŸun dikkatini çekmeli ve öğretmen tarafından doÄŸru telafuz edilerek çocuÄŸun tekrarlaması istenmelidir. Aynı uygulama anlatım çalışmaları, matematik dersinde problemin okunması gibi durumlarda da tekrarlanabilir.
•      Öğretmen artikülasyon bozukluÄŸu olan çocuklarda hatalı çıkardığı seslerden oluÅŸan isteklerde bulunur. ÖrneÄŸin ® harfinde artikülasyon bozukluÄŸu olan bir çocuÄŸa “Git ®asim Beyden tebeÅŸir iste yoksa Tü®kan hanımdan iste gibi “çocuÄŸun bu kelimeyi tekrar etmesi ve isteÄŸi yerine getirmesi istenebilir.
•      Çocuklara öğretmen arasıra ÅŸarkı, masal, öykü, kasetleri dinlettirilerek çocuÄŸun çıkardığı hatalı sesin doÄŸrusunu öğrenmesi, anlaması ve dikkatinin çekilmesi saÄŸlanabilir.
•      Sınıfta mani, tekerleme, ÅŸarkı söylenerek çocuÄŸun hatalı çıkardığı sesler tekrar ettirilebilir.
•      Öğretmen bir parça okurken bilinçli hatalar yaparak çocuÄŸun bunları kaydetmesini ve doÄŸrularını kendisinin telaffuz etmesini saÄŸlayabilir.
•      Öğretmen bir parçayı okur çocuk çıkarmakta güçlük çektiÄŸi sesi iÅŸaretler.
•      Sınıfta baÅŸka artikülasyonu olan çocuklar birbirlerini dinleyip yanlışları not edip, kendi aralarında doÄŸru sesi telaffuz etmeye çalışabilir.
•      ÇocuÄŸa sınıf içi rutin iÅŸlerde görevler verilerek çocuÄŸun günlük konuÅŸmalarına dikkat ederek yanlış çıkardığı sesler üzerine yoÄŸunlaÅŸmalıdır.Artikülasyon bozukluÄŸu eÄŸitiminde sık görülen sorunlardan bir tanesi de; öğrenciye destek olmak amacıyla sürece katılan öğretmenlerin ilk anda çok fazla çaba harcayarak bıkkınlığa uÄŸramaları yada baÅŸarı seviyelerini yüksek tutmak istemeleri dolayısıyla istenen hızda ilerleme saÄŸlayamamalarıdır. Bütün bunlar öğretmeni etkilediÄŸi kadar öğrenciyi de etkiler. Çünkü bu gibi durumlarda öğrenci kendini baskı altında hissedebilir. Panik, engellenmiÅŸlik ve öğrenilmiÅŸ çaresizlik yaÅŸayarak, psikolojik açıdan sorununu çözebilecek hale bir türlü gelemeyebilir.