Eğer geceleri uyumak için yatakta dört dönüyor ya da başınızı yatağa koyduğunuz anda uyuyorsanız, paniğe kapılmayın. Çünkü kaybettiğiniz uykunuzu bulmak için yapabileceğiniz şeyler var. Uykuyla ilgili merak edilenleri Nörolog ve Uyku Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Kaynak’a sorduk...

Uykuya niçin ihtiyaç duyuyoruz?
Prof. Hakan Kaynak: Bu sorunun yanıtına dair tartışmalar hâlâ sürüyor. Ancak uykunun öne sürülen işlevlerini şöyle listeleyebiliriz: Vücudumuzdaki biyolojik işleyişleri yavaşlatarak enerji korumak, beden ve zihnimizi yenilemek, büyümek, gün içinde öğrenilenlerle belleği güçlendirmek. Bir de Freudyen yaklaşım var ki, buna göre; uykuya duyulan ihtiyacın bir nedeni de bilinçaltımızdaki korku ve bastırılmış güdülerle yüzleşmek.

Uykuya dalış süresini neler belirliyor?
Prof. Hakan Kaynak: 5 saat uyuyup, uykusunu almış olarak uyananlar ile çok daha fazla süre uyudukları halde dinlenmemiş olarak uyananlara sıklıkla rastlanıyor. Bazı insanlar başını yastığa koyar koymaz uykuya daldığı halde, bazıları yastığa başını koyduğu andan itibaren gün içinde yaşadıklarını, ertesi gün olabilecek problemleri düşünmeye başlıyor. Uykuya ancak sıkıntılı saatler sonrasında, güçlükle dalabiliyorlar.

İşte uykuya dalmak için geçen sürenin uzunluğu ve bu sıradaki sıkıntı düzeyi, uykudan memnun olarak kalkmayı sağlayan önemli faktörlerden biri. Ancak eğer kafanızı yastığa koyar koymaz uyuyorsanız, bu da organizmadaki uyku eksikliğinin belirtisi.

Yani o çok imrendiğimiz insanlarda uyku kalitesi bozuk mu?
Prof. Hakan Kaynak: Çocuklar dışında evet. Uykunun uzunluğundan çok kalitesi önemli. Gece içinde kısa veya uzun süreli uyanıklıklar, devamlılığı bozulmuş uykuya sebep oluyor, bu da uykunun tatmin edici olarak algılanmasını engelliyor. Eğer kafanızı yastığa koyar koymaz uyuyorsanız, bu uyku eksikliğinin belirtisi olabilir.

Normal uykuya dalış süresi var mı?
Prof. Hakan Kaynak: Normal insanlar 10-30 dakika arasında uykuya dalıyor.

Vücut uykuya nasıl hazırlanıyor?
Prof. Hakan Kaynak: Organizmadaki bazı vücut işlevlerinin (bu arada uykunun) 24 saat içindeki düzeni ve dağılımı (ritmi), biyolojik saatimiz tarafından düzenlenmektedir. Uyku getirici veya tersine uyanıklığı artıran maddelerin veya hormonların hangi saatlerde salgılanacağı buna bağlıdır. Biyolojik saatimize yol gösteren etmenlerin en önemlilerinden biri ışıktır. Gözlerimiz tarafından algılanan ışık, beyindeki ilgili merkeze ulaşır ve bu merkez de ışığın miktarına bağlı olarak, uyku getirici veya uyanıklığı sağlayan madde ve hormonları salgılayan merkezlere uyarıcı veya engelleyici mesajlar yollar.

Uykuyu getiren hormonlardan biri olan melatonin akşam saatlerinden sonra daha fazla salgılanır ve uyumamızı kolaylaştırır. Uyku açısından biyolojik ritmimizi düzenleyen etmenlerden biri de vücut ısısıdır. Vücut ısısının düşük olduğu dönemlerde, uykuya daha yatkın oluruz. Vücut ısısı gün içinde iki kez düşer.

Bu düşüşlerden en belirgin olanı sabaha karşı saatlerde, diğeri ise saat 14.00 civarındadır. Öğleden sonra bastıran ve genellikle öğle yemeğine bağladığımız mahmurluk hali, aslında vücut ısısındaki azalmaya bağlıdır.

Yeterli uykunun süresi ne kadardır?
Prof. Hakan Kaynak: Yeterli uyku süresi kişiden kişiye değişir ve esasen genetik olarak getirilen bir özelliktir. Erişkin insanlarda bu süre 4-11 saat arasında değişmektedir. Herkesin bildiği 7-8 saatlik süre ortalama bir değerdir. Kişinin sabah kalktığında kendini dinlenmiş ve dinç hissettiği, gün boyunca da konsantrasyon eksikliği ve yorgunluk hissetmeden, işlerini yerine getirebildiği uyku süresi, onun için yeterlidir.

Uyku bozukluğu ile uykusuzluk arasındaki fark nedir?
Prof. Hakan Kaynak: Kişinin uykusuyla ilgili farkında olduğu ve onu en çok rahatsız eden yakınma uykusuzluktur. Bu yüzden doktora başvuran hastaların çoğunluğunu, uykusuzluktan yakınanlar oluşturur. Buna karşılık aşırı uyku hali çoğu hasta ve yakınları tarafından önemsenmez hatta normal karşılanır.

Günlük yaşamdaki koşuşturmaya, strese, iş hayatının zorluklarına, trafiğe, yaşa veya kişinin tembelliğine bağlanır. Oysa gerek neden oldukları iş veya trafik kazaları, gerek hayati tehlike arz eden diğer hastalıklara yol açmaları dolayısıyla uyku tıbbı ile uğraşan hekimlerin aslında daha önem verdiği birçok hastalık, kendini aşırı uyku haliyle belli eder.