İSTANBUL - Çizburger, sigara, stres, televizyon karşısında keyif... Tüm bunlar, küresel bir salgına dönüşen kalp hastalığının risk faktörleri arasındaki olağan şüpheliler. Genetik tetikleyicilere ilişkin yeni keşifler, sorunu henüz başlamadan saptamamıza yardımcı olabilirKalp kapakçığı sorunu, kalp zarının inflamasyona uğraması gibi pek çok hastalık olsa da, kalp krizine ve sonunda kalp yetersizliğine yol açabilen koroner kalp hastalığı, her yıl 500 bin kişinin öldüğü ABD’de hem erkeklerin hem de kadınların birincil ölüm nedenini oluşturuyor. Türkiye’de kalp hastalıkları her yıl 160 bin kişinin yaşamını yitirmesine neden olurken, dünya çapında bu rakam 7,2 milyona ulaşıyor. Modern yaşam tarzının getirdiği hareketsizlik, kırmızı etin aşırı tüketimi ve konforlu ofis koltuklarında geçirilen saatler, hastalığın görülme oranını hızla artırıyor.

KALP KANSERDEN DAHA ÇOK ÖLDÜRÜYOR
Koroner kalp hastalığı ABD’li kadınlar arasında birinci ölüm nedeni. Öyle ki her yıl kalp krizinden yaşamını yitiren kadın sayısının 267 bin olduğu tahmin ediliyor. Kanser çoğu kez daha büyük bir tehdit olarak algılansa da, meme kanserine oranla kalp krizi dört ila altı kat daha fazla kadının ölümüne yol açıyor.

Tüm kanser türlerinin yol açtığı ölümlerin toplamıyla karşılaştırıldığında, kalp hastalığı ve inmeden ölen kadınların sayısı daha fazla. Ne yazık ki, birçok kadın, kalp krizinin uyarıcı belirtilerinin kadınlarda ve erkeklerde farklılık gösterebileceğinin bilincinde değil.

KADINLARDAKÄ° BELÄ°RTÄ°LER YANILTICI OLABÄ°LÄ°YOR
ABD’de yürütülen bir incelemenin sonuçlarına göre, erkeklerde, göğüs ağrısı yaygın bir şikâyet olmasına rağmen kadınların yüzde 43’ü kriz sırasında hiçbir göğüs ağrısı hissetmediğini bildirmiş. Kadınlar tarafından bildirilen en yaygın semptomlar arasında nefes alma güçlüğü, olağandışı yorgunluk ya da güçsüzlük, bulantı, soğuk terleme, sindirim güçlüğü sayılabilir. Tüm bu şikayetler ise kalp krizi dışında herhangi bir durumun belirtisi sayılarak kolayca gözardı edilebilen şeyler. Kalp krizi geçiren bir kişinin derhal hastaneye kaldırılması yaşamsal önem taşıyor. Bu nedenle uzmanlar, söz konusu belirtiler yaşandığında, vakit kaybetmeden bir hastanenin acil servisine gidip doktora görünmeyi öneriyor.

Ä°NSANLIK KÃœRESEL BÄ°R TEHDÄ°TLE KARÅžI KARÅžIYA
Kardiyologlar, kalp hastalıklarından kaynaklanan ölüm oranını azaltmak için, atardamarları açık tutmaya yardımcı olacak, statinler gibi kolesterol düşürücü ilaçları reçete edebiliyor. Hastalarına alışkanlıklarını değiştirmelerini önerebiliyor, ya da acil bir sorun durumunda müdahale kararı verebiliyor. Kullanılan yöntemlerden biri anjiyoplasti; diğeri de hastalıklı damarın atlandığı ve ek damar ile kan akımının sağlandığı by-pass ameliyatı. Aşırı hasar görmüş kalpler için ise kalp nakli yapılabiliyor ve kalp verecek uygun aday beklenirken yapay kalp, hastayı hayatta tutabiliyor. Ama küresel bir salgın tehdidi ile yüz yüzeyken bu tür önlemlerin hiçbiri, temel sorunun çözümü için gerekli yanıtı vermiyor: Kalp krizini kimler ve neden geçirir?

KALP KRİZİNDE RİSK FAKTÖRLERİ
 Ä°yi ve kötü kolesterolün sağılıksız bileÅŸimi riski 4 katına çıkarıyor
 Diyabet, kadınlarda riski 4, erkeklerde ise 2 katına çıkarıyor
 Yüksek tansiyon, erkeklerde riski yaklaşık 3, kadınlarda 2 kat artırıyor
 Stres ve depresyon riski yaklaşık 3 katına çıkarıyor
 SaÄŸlıklı beslenme riski yaklaşık yüzde 30 oranında azaltıyor
 Karın bölgesindeki obezite, riski 2 katın üzerine çıkarıyor
 Egzersiz eksikliÄŸi riski yaklaşık yüzde 20 oranında artırıyor
 Sigara içmek riski 2 hatta 3 katına çıkarıyor.


Bir anjiyo hikayesi...
Gloria Stevens sırtüstü yatıyor; kendisine lokal anestezi uygulanmış ama bilinci yerinde, çarpan kalbinin görüntüsüne bakıyor. Mecazi anlamda kalbi, duygularının merkezi; insanlara onunla açılıyor -burada da kalbini açıyor; ancak bu kez duygularını aktarmak için değil, sadece kalbinin bir monitörde görülmesi için. Gerçek anlamıyla ise bu kalp, yaklaşık yumruk büyüklüğünde olan ve ritmik kasılmalarıyla Gloria’yı 62 yıl boyunca yaşatan, içi kan dolu bir pompa... Ve küçük bir müdahaleden sonra Gloria’yı, tam olarak belirlenemeyecek sayıda yıl daha yaşatmaya devam edecek.

Şu anda doktoru ince bir kateteri, kasığında açtığı bir kesikten, kasık atardamarından yukarıya doğru ilerletiyor ve aort içinden Gloria’nın kalbini besleyen koroner atardamarlardan birine ulaşıyor. Kateterin ucunda küçük bir balon var. Doktor kateterin ucunu nazikçe, plağın, atardamar yatağını yüzde 90 oranında daralttığı noktaya götürüyor. Çevik ve usta bir hareketle balonu şişirerek atardamar yatağını genişletiyor, sonra balonu söndürüyor ve kanalı sürekli açık tutabilmek için genişleyebilen bir stent yerleştiriyor -stent, küçük, tüp şeklinde bir tel örgüyü andırıyor. Gloria monitörde olup biteni izlerken, atardamarındaki tıkanıklık gözden kaybolmuş bile ve kan, damarların içinden taşkın bir nehir gibi yeniden akmaya başlıyor.

Yalnızca yarım saat süren anjiyoplasti sona eriyor. Gloria olasılıkla ertesi gün evine dönebilecek. Gloria örneğinde tesisattaki tıkanıklık giderildi ve hasta iyileşti, değil mi? Hayır yanlış.

Tedavi sayesinde Gloria’nın yaşam kalitesi olasılıkla artacak. Daha rahat soluk alacak ve belki de daha uzun yaşayacak. Ama tam olarak iyileştiğini söylemek çok zor. Gloria’nın koroner damar sertliği (kalbe oksijence zengin kanı sağlayan atardamarların sertleşmesi ve daralması) onu, gelecekte olabilecek damar tıkanmalarına ve koroner kalp hastalıklarına yatkın hale getiriyor.