Belleğin üç temel işlemi vardır. Bunlar; kodlama, saklama ve çağırma (ha¬tırlamadır.
Kodlama; belleğe giren bilginin zihinde kaydedilmesidir. Kodlamada bil¬ginin görsel ya da işitsel yolla gelmesi önemli değildir. Önemli olan; gelen bilginin anlamı, oluşturduğu kavramdır. Zihindeki bilgiler karmakarışık bir yığın oluşturmaz. Öğrenilenler daha önce var olan ilgili bilgilerle ilişkilendi-rilerek kodlanır. Bir evde her eşyanın nasıl bir yeri varsa zihindeki bilgilerin de yeri vardır. Alınan bir ilacı ecza dolabına koyduğunuz gibi yeni bilgiler de uygun biçimde uygun yerlere yerleştirilir. Bu işlem zihnin kodlama işlemidir.
Zihin kodlama işlemini otomatik olarak yapar. Ancak bizi etkileyen, hatır¬lamak istediğimiz, duygusal doyum sağlayan durumlarda ek kodlamalar da yapılır. Bu tür kodlamalarda olayın bazı özellikleri abartılabilir, göz önüne alınmayabilir, duygusal yönüyle birlikte kodlanabilir.
Nasıl kodlanmış olursa olsun bu bilgilerin gerektiği zaman yeniden bilinç düzeyine çıkabilmesi için saklanması gerekir. Belleğin ikinci temel işlemi kodlanan bilgileri saklamadır. Saklama sırasında olay; kodlama sırasındaki zihinsel, duygusal ve toplumsal özelliklerini taşıyacak şekilde korunur. Çün¬kü, bilgilerimizin önemli bir bölümünü yaşantılarımızla ediniriz. Yaşantıları¬mız birer anı olarak belleğimizde yer alır. Bu anıların kazanılmasında ve sak¬lanmasında zihinsel, duygusal ve toplumsal etmenlerin önemli rolü vardır. Örneğin; bir bilgi yarışmasında elde ettiğimiz zihinsel başarı, bu başarının içinde bulunduğumuz toplumsal ortamda oluşturduğu sevinç ya da sevdiği¬miz insandan aldığımız ilk mektubun bizde uyandırdığı duygusal coşku bel¬leğimizde birer anı olarak yer alır. Zihinsel, duygusal ve toplumsal etmenler¬le ilgili bu tür anıların kazanılması ve saklanması daha kolaydır.
Belleğin önemli işlemlerinden biri de çağırma (hatırlama)dır. Çağırma, daha önce kodlanan ve saklanan bilgilerin yeniden bilinç düzeyine çıkarıl-masıdır. Ek kodlamaların sayıca fazla olması hatırlama kolaylığı sağlar. Bu ne¬denle hatırlanmak istenen konular kodlanırken ek kodlamalarla hatırlama ipuçları sayıca artırılır. Etkili ders çalışma yollarından biri de insanın öğren¬me sırasında ileride bu bilgiyi nasıl hatırlayacağını ve hangi noktaların kendi¬si için güçlük yaratacağını önceden kestirmesi, bunun için gerekli önlemi al¬masıdır. İnsanın uzun süreli belleğinde bulunan bilgi, miktarının çok oluşuy¬la değil, örgütleniş biçimi ve hatırlama kolaylığıyla değer kazanır.
Belleğin bu özelliği bilgisayar programlarının hazırlanmasında göz önün¬de tutulmuş, insanın bilişsel süreçlerinin örgütlenme ilkeleri incelenmiştir. Bu nedenle çağımızda bellek ve bilişsel süreçler üzerindeki araştırmalar bü¬yük ilgi çekmektedir.
Öğrenme ve bellekte tutma aslında birbiriyle sıkı ilişkisi olan iki kavram¬dır. Öğrenme en genel anlamda "davranış değişikliği" olarak tanımlandığına göre, edinilen bu davranışın varlığını sürdürmesi de öğrenilenin bellekte saklanması, tutulması sonucu olur.