Hipnoz; sözle, bakışla ya da yardımcı nesneler kullanılarak telkinle yapı¬lır. Görünüşte uykuya benzeyen, ancak kişinin hipnozu yapanın etki ve tel¬kinlerine açık, çevrenin etkilerine karşı kapalı olduğu bir durumdur. Başka bir deyişle hipnoz insanın telkin altında kalma yatkınlığının ortaya çıkarılma¬sı için kullanılan yöntem ve oluşturulan duruma verilen addır.
Bir insanın başkalarının bedeni ve ruhu üzerinde etkili olabileceği inancı ve düşüncesi çok eski tarihlere dayanır.
18. yüzyılın sonlarına doğru aydınlanma çağında fizik bilimlerinin önem kazanmaya başlamasıyla, hipnozda mıknatıs gibi yardımcı nesneler ve man¬yetizma (mıknatıs özelliklerinin tümü) terimleri kullanılmaya başlandı. Önce papaz okulu, sonra tıp fakültesinde okuyan Franz Anton Mesmer (Fırans Anton Mesmer, 1733-1815) manyetizmayla Newton kuramlarını birleştirerek "çekim gücü" düşüncesine ulaştı.
Mesmer'e göre sağlık, evrenden süzülmüş sıvının beden ve akıldaki uyumlu dağılımıdır, hastalık ise bu sıvıdaki dengesizliğin sonucudur. Tedavi sırasında kendisinde depolanmış bulunan kozmik sıvı hastalara akıyor ve on¬ları iyileştiriyordu. 1748'de XVI. Louise, bir krallık komisyonuna "Mesme-rizm"i incelettirdi. Komite, çalışmalarının bilimsel temelleri bulunmadığını, iyileşmenin hayalî olduğunu söyleyince, Mesmer fakülteden uzaklaştırıldı ve emekli olmaya zorlandı. 1815'te öldüğünde ise Mesmerizm bütün Avrupa'ya yayılmıştı.
Bütün hipnoz teknikleri başkalarını etkileme yöntemlerine dayanır. Bu et¬kileme sonucu önce küçük, daha sonra büyük kas gruplarında gevşeme ve yorgunluk başlar
Etkileme yöntemlerinin başında gözün sabit bir noktaya bakmasını sağla¬ma (göz tespiti), göze bakarak uyku telkini, gözü açıp kapama, el kol hareketleri, el sıkma yer alır.

Mesmer'in çalışmalarının bilimsel temelleri olmasa da Mesmerizm, yani telkinle ruhsal tedavinin temelleri atılmış oldu. Charcot (Şarko, 1825-1893), Bernheim (Bemhaym, 1857-1932), Janet (Janet, 1859-1941) ruhsal tedavide doktorla hasta arasında duygusal alışveriş ve telkinin temel olduğunu ileri sürdüler. Bu durumun hipnozla sağlandığını gösterdiler. Bu görüşler, Freud (1856-1939) ve onu izleyenlere uygun ortam hazırlamıştır.
Günümüzde hipnoz, psikiyatride psikoterapi tekniği olarak kullanılmak¬tadır. Ayrıca fizyolojik nedenlere bağlı olmayan şişmanlık, astım, yüksek tan¬siyon, sigara ve alkol bağımlılığı gibi durumlarda tedavi amacıyla uygulan¬maktadır. Yine hipnoz sırasında acı duyumunun azalmasından yararlanılarak küçük cerrahi müdahalelerde, diş doktorluğunda, sancısız doğum gibi alan¬larda kullanılmaktadır.