İnsanın günlük yaşamı içinde, işi ve uğraşları dışında kalan alışkanlıkla¬rı vardır. Radyo dinlemek, televizyon izlemek, kitap okumak, spor yapmak, bir iki dostla oturup sohbet etmek; tavla, satranç, kâğıt oynamak; çay, kahve sigara içmek, ara sıra alkol almak bunların başında gelir. Sigara, alkol, uyuş¬turucu gibi bazı maddeler bilinçlilik durumunu etkileyici uyarıcılar taşırlar. Devamlı alındıkları zaman bu maddelere karşı alışkanlık oluşur. Zamanla bu alışkanlık bağımlılığa dönüşebilir ve bireyler madde bağımlısı olurlar. Bu duruma, madde bağımlılığı denir.
Sigara, alkol gibi maddelere bağımlılık, beden ve ruh sağlığı üzerinde doğrudan doğruya olumsuz etki yapar. Bunlara ek olarak alkol, uyuşturucu, uyarıcı ilaçlar ve maddeler, kişinin toplumsal uyumunu, insanlar arası ilişki¬lerini bütünüyle bozar. Bağımlılık neye olursa olsun, kişiyi tutsak durumuna düşürür. Sigara, alkol, uyuşturucu madde gibi bir nesneye bağımlılık varsa bu nesne kişi için hava, su, besin kadar önem taşır. Bu madde alınmazsa günlük yaşamı sürdürme olanağı kalmaz. Çünkü bu maddeler aynı zamanda fizyolo¬jik bağımlılık da yapar. Madde, bireyin fizyolojik yapısında temel ihtiyaç ko¬numuna girmiştir. Bu nedenle, "Bir kez deneyeyim, sonra bırakırım." anlayı¬şı bazı maddeler için geçersizdir. Bir kez kullanmak insanı bağımlı hâle geti¬rebilir. Devamlı televizyon izleme gibi kimi bağımlılıklar, sadece kişinin top¬lumsal ilişkilerini kısıtlar, başarısını düşürür. Alkol, sigara, uyuşturucu madde bağımlılığı ise kullanılan maddenin miktarına, kullanım süresine göre deği¬şen ruhsal ve toplumsal bozukluklara yol açar.
Alkol ve madde bağımlılığına yatkın kişilik yapılarında kalıtımın rolü üze¬rinde durulmuş, özellikle alkol bağımlılığında önemli bir etken olduğu öne sürülmüştür.
Gençlerin sigara içmesi, özdeşleşme döneminde büyüklere benzemek, onlar gibi olmak eğilimiyle başlar. Karşı çıkıldıkça kendilerini kanıtlama, ki¬şiliklerini kabul ettirme çabasıyla sürdürülür. Bir süre sonra bu durum alış¬kanlığa dönüşür.
Çağımızın insanları günlük yaşamda alkole daha çok yer vermektedir. Bu artışa paralel olarak alkole bağlı bireysel ve toplumsal sorunlarda da artış gö¬rülmekte, insanların beden ve ruh sağlığı bozulmakta, alkole bağlı aile ve iş çatışmaları ortaya çıkmaktadır.
İlaç ve her türlü madde bağımlılığı psikolojik sorunların çözümü için baş¬vurulacak bir yol değildir. Çünkü kişi bu maddelerin etkisiyle kendini denet¬lemeyi ve düşüncelerini geliştirmeyi beceremez. Başlangıçta sorunlara çö¬züm gibi yaşanan etki, kısa zamanda fizyolojik bağımlılık yapar. O zaman da maddenin kendisi bir sorun hâline gelir. Kişi bağımlılıktan kurtulmak istese de bu çok zor olabilir.
Alkol ve madde bağımlılığından tıbbi tedaviyle kurtulmak olanağı vardır. Bağımlı olan kişinin tedavi için istekli olması ve tedavi yöntemlerini uygula¬ması kurtulma şansını artırır. Bunun yanı sıra, kişilik ve benlik gelişimindeki yanlışlar düzeltilmeli, kişi eski çevresinden uzaklaştırılmalı ki tekrar bağımlılık oluşmasın. Bu konularda grup terapilerinin önemli etkisi olduğu bilinmektedir.