Rüya, iç yaşantıların bir yanı olarak çağlar boyu tüm insanların ilgisini çek¬miştir. Rüyalar, uyurken görülen hayallerdir.
Rüyaların oluşumunu açıklayan çok çeşitli kuramlar ileri sürülmüştür. An¬cak bunların hiçbiri tek başına rüyayı açıklayabilecek derecede geniş kapsam¬lı değildir. İleri sürülen her kuram rüyanın bir yanını açıklamaktadır. Bunlara göre rüyaya neden olan etkenler; bedenin fizyolojik durumu, çevreden gelen duyusal uyaranlar, umutlar, istekler, beklentiler, günlük yaşantılardır.
Rüya görmede fizyolojik etkenlerin önemli rol oynadığını ileri sürenler, biçimsiz yatmanın; koku, dokunma, ses ya da ışık gibi duyusal uyaranların rü¬ya görmeye neden olduğunu düşünmüşlerdir.
Başka bir kurama göre de rüya günlük uğraşıların yansıması sonucu oluşur.
Rüyaların oluşması ve yorumlanmasında en yaygın ve tutulan kuramı Fre-ud ileri sürmüştür. Freud'a göre rüyalar, baskı altında kalmış, doyum bulama¬mış; duygu, istek ve düşüncelerin uyku sırasında bilinç alanına çıkmasıyla oluşur. Uykuda bilincin denetim gücü azaldığından bu imgeleme daha ko¬laylaşır. Rüyaları oluşturan imgelerin açık ve kapalı anlamları vardır. Kapalı, gizli anlamı; bulmak, açıklamak, çözmek için rüyadaki sembollerin yorum¬lanması gereklidir.
Hayal kurmada olduğu gibi rüyalar da ruhsal doyum sağlar. Gerek fizyo¬lojik gerek ruhsal ihtiyaçlar, istekler, beklentiler rüyada çeşitli biçimlerde do¬yum bulur. Ancak Freud, rüyaların içeriğini cinsel yaşamla ilgili doyumlara bağlamıştır. Değişmez cinsellik sembollerinin bulunduğunu ileri sürmüştür.
Adler rüyalarda çözülmemiş sorunların ve bazı beklentilerin yer aldığını söyler. Bunlar uykuda sembolik olarak anlatım bulur.
Bütüncü (geştalt) görüşü benimseyenler de rüyaları sonuçlanmamış bir işin yarattığı gerilime bağlamışlardır. Bu gerilimden kurtulmak için harcanan çaba rüyaya neden olmaktadır.
Bu görüşlerin ışığı altında, uykunun ve rüyaların fizyolojik temeli olduğu, ancak rüyalardaki sembolik içeriğin kişinin geçmiş ya da günlük yaşantısın¬dan kaynaklandığı söylenebilir.