|
hemsireler
|
 |
« : Ocak 27, 2008, 02:00:58 ÖS » |
|
Organizma sürekli olarak iç ve dış çevrenin etkisi altındadır. Davranışı başlatan her şey bir uyarıcı (uyaran)dır: ışık, koku, müzik sesi, açlık hisset¬me, sorulan bir soru, radyodaki konuşma vb. İçimizden ya da dışımızdan gelen ve duyu organları tarafından alınabilecek şiddette olan uyaranların orga¬nizmayı etkilemesine uyarım denir. Örneğin; mide bulantısı, boğazın kuruma¬sı içimizden gelen uyaranlardır. Gürültü ve ışık ise dıştan gelen uyaranlardır. Uyaranlar belirli bir şiddetteyse organizmayı etkileyerek uyarıma neden olur. Organizmanın uyaranlara verdiği yanıta tepki dendiğini hatırlayacaksı-nız. Örneğin, göze ışık tutulacak olursa göz bebeği küçülür. Organizmanın aldığı etkiler sonucu beyin kabuğunda oluşan yalın psiko¬lojik olaya duyum denir. Diğer bir deyişle organizma, duyumlar aracılığıyla dış dünya hakkında bilgi edinir. Duyumun olabilmesi için uyaran olması ge¬rekir. Örneğin, ışık olmazsa göremeyiz. Duyu organına gelen uyaranları alan özel alıcı hücreler vardır. Alıcı hücrelere gelen uyaranlar sinir sistemi yoluy¬la beyne ulaşır. Bütün uyaranlar duyum oluşturmaz. Uyaranlar belirli bir yo¬ğunluğa ya da şiddete ulaşınca duyum ortaya çıkar. Bir uyaranın duyu or¬ganları tarafından alınabilecek güce ulaştığı noktaya duyum eşiği denir. Örneğin, insan kulağının işitmesi için saniyede 20 titreşim gereklidir. 20 sa¬yısı işitme duyumu için alt sınırdır. İşitme için üst sınır 20.000'dir. Üst sınırın üstündeki titreşimleri de kulağımız işitemez. Bu nedenle alt sınıra alt eşik, üst sınıra üst eşik adı verilir. Bir uyaran diğerinden daha fazla sayıda sinir akımının beyne gitmesine neden oluyorsa bu uyaran, ötekinden daha şiddetli olarak algılanır. Ancak, insanların ayırt edebilecekleri sinir akımı sayısının bir sınırı vardır. Dolayısıy¬la şiddet farklarını ayırt edebilme de sınırlıdır. Bu sınıra farklılaşma eşiği de¬nir. Weber'in deneyini anımsayacak olursak elle kaldırdığımız ağırlıkta 40 gramdan sonra 41 gram ağırlığı fark edebiliyorduk. Ağırlık 80 grama çıkarıl¬dığı zaman ancak 82 gram ağırlıkta farklılığı algılayabiliyorduk. İşte, iki ağır¬lık arasında fark edebildiğimiz nokta farklılaşma eşiğidir
|