Ruhsal geliÅŸim yaÅŸam boyu sürer!
Bedensel gelişim belirli bir yaştan sonra yavaşlar ve dururken, ruhsal gelişim ölene dek sürmek durumundadır. Her yaş ve çağa özgü gelişimsel görevler vardır. Ruhsal gelişim sürecinde duraklama çeşitli mutsuzluklara neden olabilir.

   YaÅŸanan çağın geliÅŸim süreçlerine etkisi
   Her insanın ortaya koyduÄŸu geliÅŸim süreci tıpkı parmak izi gibi bir defaya özgüdür. Yeniden dünyaya gelsek farklı bir süreç izleriz. Çünkü ruhsal geliÅŸim kiÅŸinin bireysel özellikleri ile yaÅŸadığı tarihsel çaÄŸ arasındaki bir defaya özgü etkileÅŸim içersinde doÄŸar. Bu nedenle bireyin ruhsal geliÅŸimini anlamak için yaÅŸadığımız çağın özelliklerini de dikkate almalıyız.
   Son bir yüzyılda bireyin toplum içersindeki konumu deÄŸiÅŸmiÅŸtir. En büyük deÄŸiÅŸiklik eskiden kiÅŸi yakın çevresi ile sınırlı iken teknolojik geliÅŸme sonucu (kitle ve kiÅŸisel iletiÅŸim araçları, kentleÅŸme, endüstrileÅŸme ve otomasyon vb.)  uzak çevre ve toplumun birey üzerindeki etkisi artmıştır. 19. yüzyıl bireyi daha içten yönetilen bir varlık (içgüdüsel dürtüler vb.) iken bugünün insanı dış etkilere daha açık ve hatta onların hedefi durumundadır (dıştan yönetilen insan) . Bu nedenle günümüzün ruhsal geliÅŸme modelleri kontrol odağındaki dışa kaymayı dikkate almak durumundadır.

   Kendilik nedir?
   Kendilik kendimize ait olarak hissettiÄŸimiz ruhsal öğelerin toplamından oluÅŸur. Burada aidiyet (personalizasyon) duygusu belirleyicidir. SaÄŸlam bir kendilik kiÅŸi için iç ve dış dünyayı dikkate alan güçlü bir pusula iÅŸlevi görür, ona koÅŸullar deÄŸiÅŸse de hangi durumda nasıl davranacağını ve üstelik her defasında da nasıl kendisi olarak kalacağını doÄŸal olarak gösterir.    

             Psikoterapide ne üzerinde çalışılır?
Kendilik psikoterapi yapan psikiyatristin üzerinde çalıştığı ruhsal organdır. Gerek ruhsal gelişim süreci, gerekse psikoterapinin hedefi kendileşmedir. Bu bir yandan kendimizi duygu ve davranışlarımızın merkezi ve sahibi olarak hissetmemiz anlamına gelirken, bir yandan da dış dünyanın doğuşumuzdan itibaren üzerimizde yarattığı kimi etkileri ortadan kaldırmamız ya da değişime uğratmamız anlamına gelir.

   KendiliÄŸin alt öğeleri var mıdır?
   KendiliÄŸin dış dünyanın etkisine fazlası ile açık kısmına sosyolojik kendilik adını veriyoruz.
Oysa her bireyde bir de bunun dışında kalan, psikolojik kendilik bulunmaktadır. Sosyolojik ve psikolojik kendiliklerin işlev biçimlerinde önemli farklar bulunmaktadır. Normalde her iki yanın haermonik bir işbirliği içersinde bulunması gerekirken, bu durum gelişim sürecinde yaşananların etkisi ile (anne babanın çocuk yetiştirme tarzı) bir çok kişide bozulmakta ve sosyolojik kendiliğin baskın olduğu durumlar ortaya çıkmaktadır. Bu durum subklinik ya da klinik dissosiyasyona yol açabilmektedir. (Bakınız Tablo 1).

   Aşırı geniÅŸlemiÅŸ sosyolojik kendiliÄŸin tehlikeleri nelerdir?
   Hipertrofik sosyolojik kendilik günümüzün yaygın sorunlarından biridir. Bu gibi kiÅŸiler
daha konformist, çıkarları tarafından yönetilen, kendi başına var olamayıp ancak bir grupla birlikte var olabilen ve ait olduğu grubun ortak çıkarları uğruna başka insani değerleri feda edebilen, bu uğurda kolayca davranış değiştirebilen ve tersine dönebilen (aynı azmanda kendi grubuna ihanet de edebilir), istismar etmeye ve edilmeye yatkın insan tiplerini oluşturmaktadır. Bu tür insanların yoğunlaştığı toplumlar dışardan daha kolay yönetilebilirler.

   Ã‡ocuk eÄŸitiminde dengeli geliÅŸimi saÄŸlamanın yolu nedir?

   Anne babalar ve eÄŸitim kurumları yaratıcılığa, gerçek kendi olmaya daha çok prim vermeli ve sosyolojik kendiliÄŸin aşırı geniÅŸlemesi olasılığına karşı dikkatli olmalıdır. Özellikle aile içersinde sosyolojik kendiliÄŸe uyan iÅŸlev biçimlerine sıkça baÅŸvurulması çocukta bu yönün hipertrofiye uÄŸramasına yol açar. Ortaya çıkan sonu. Anne baba model çocuk (sosyolojik ölçüler içersinde) yetiÅŸtirmeye çalışırken çocuk ergenlik çağına geldiÄŸinde, anne babayı da aÅŸan ve beklemediÄŸi ölçüde geniÅŸlemiÅŸ bir sosyolojik kendilikle ortaya çıkabilir (marka giyinmek isteyen, yıkıcı, birey haklarına saygısız, küçük çıkarcı, hain, agressif, çeteci  vb. bir genç tipi ortaya çıkabilir).
   Ã‡ocukla iliÅŸkide kendilik sınırlarına dikkat edilmemesi, ‘görünürde normal aile’ tipinde aile patolojisi (iletiÅŸimde çift mesaj verme, ailede sahte uyum, ailede cepheleÅŸme, kurban/hasta konumuna itme, güvensiz baÄŸlanma yaratan anne babalık),ü kısacası istismar ve ihmal tipinde travmalar bir tampon iÅŸlevi gören sosyolojik kendiliÄŸi büyüttüğünden psikolojik kendiliÄŸin geliÅŸimine ket vurur.