Uygarlık tarihi boyunca insan, önce kendisini, sonra başkalarını, çevresini, dünyayı, evreni anlamak, bilmek, tanımak için çaba harcamıştır. İlk insanın varoluşundan beri süregelen ve sürüp gidecek olan çabalar, çeşitli bilim alanlarının ortaya çıkmasına yol açmıştır. İnsan; fizik, kimya, biyoloji gibi doğa bilimlerindeki gelişme sonucunda yaşadığı çevreyi, dünyayı, evreni daha iyi anlamak, bilmek, tanımak olanağını bulmuştur.
İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir. Sen kendini bilmezsin, ya nice okumaktır.
Yunus Emre'nin yukarıdaki dizelerde dile getirdiği gibi, insan kendini anlayabilmek için bilimsel yöntem ve araştırma teknikleri geliştirmiş, psikolojinin kendine özgü bir bilim dalı olmasını sağlamıştır.
Psikoloji terimi çoğu kez "ruh bilimi" anlamında kullanılmaktadır. Çünkü psikoloji, Eski Yunancada psyche (ruh, nefes, zihin) ve logos (bilgi, düzenli söz) sözcüklerinden oluşmuştur. Ancak, bir bilim dalı olarak psikoloji, ruhu incelemez. Çünkü ruh, dinlerin ve tinsel felsefenin insanda bedenden ayrı bir varlık olarak kabul ettiği canlandırıcı ve etkin güçtür. Bedenden ayrı bu ruh kavramı, ruhun ölümden sonra yaşayıp yaşamadığı gibi konular psikolojinin araştırma, inceleme alanına girmez.
Psikoloji, insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bir bilimdir. Bu tanımdaki bilim ve davranış sözcüklerinin açıklanması, psikolojiyi anlamamıza yardımcı olacaktır.
Bilgi, düşünenle düşünülen arasındaki ilgiden doğar. Düşünen, bilendir, yani insandır. Düşünülen, bilinen, kendisine yönelinen ise nesnedir. Çevresini bilmek isteyen insan, nesne ile arasında bag kurar ve o nesnenin bilgisine ulaşır. Örneğin; "Tebeşir beyazdır." diyen insan, düşüncesiyle "beyaz tebeşir" nesnesi arasında bağ kurmuş olur. Bilim, sistemli bilgiler bütünüdür ve aynı tür olayları genelleyerek bir yasa ile açıklamaya çalışır. Bilimsel çalışmalar sonucunda bilimsel bilgilere ulaşılır. Bilimsel bilgilerin temelinde akıl, gözlem ve deney vardır.
Bilimsel bilgilere çeşitli aşamalardan geçerek ulaşılır:
•Bilimin konusunu oluşturan nesneler ve olaylar gözlem yoluyla algılanır, kavranır, tanımlanır ve sınıflandırılır.
•   Nesneler ve olaylar arasında neden-sonuç iliÅŸkileri kurularak elde edilen
bilgiler yine gözlem ve deney yoluyla sınanır ve açıklanır.
•   Açıklanan neden-sonuç iliÅŸkileri yorumlanarak genellemeler, kuramlar
ve yasalar oluÅŸturulur.
•   OluÅŸturulan kuramlardan yola çıkılarak gelecekle ilgili tahminlerde, ön
görülerde bulunulur.
Bu açıklamalara dayanarak bilim, gözlenebilir ve denenebilir bir konusu olan, konusuna ilişkin kuramlar geliştiren ve bunlardan yola çıkarak geleceğe yönelik öngörülerde bulunma olanağını sağlayan sistemli bilgiler bütünü şeklinde tanımlanabilir.
Bilimler, kullandıkları yöntemlere göre sınıflandırılır. Psikoloji, kullandığı yöntem bakımından pozitif bilimler içerisinde yer alır. Pozitif bilimler olgulardan hareket ederek deneysel yöntemlerle sistemli bilgilere ve kesin sonuçlara ulaşmayı amaçlar. Bilgilerin (pozitif bilimlere göre) bilimsel olarak değerlendirilebilmesi için ele alınan, incelenen konunun gözlenebilir olması, konuya ilişkin deneylerin yapılabilmesi gerekir. Gözlenemeyen, denene-meyen, yani nesnel gerçekliği olmayan bilgiler, bilimsel bilgi niteliği taşımaz. Bunun yanı sıra bilim, tanımlama ve açıklamalara dayanarak incelediği konuyla ilgili birtakım sonuçlara varır. Başka bir deyişle bilim, araştırdığı olayların sonuçlarını önceden kestirebilir. "Öngörü" denen, sonuçlan önceden tahmin etme, bilme sayesinde doğayı, yaşamı, toplumu tanıma ve denetleme olanağı sağlanır.
Psikoloji tanımı içinde geçen ikinci sözcük davranış sözcüğüdür. Davranış, organizmanın uyaranlara verdiği tepkiye denir
Psikolojinin konusunu oluşturan olaylar, günlük yaşamda içinde bulunduğumuz olaylardır. Konuşmak, gülmek, zıplamak, şarkı söylemek, üzülmek, sevinmek, ağlamak, düşünmek, göz kırpmak birer davranıştır. Bu davranışlar ya doğrudan doğruya gözlenebilir ya da bu konuda geliştirilmiş olan çeşitli gözlem araçlarından yararlanılarak anlaşılabilir.
Özetle psikoloji, insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bir bilimdir. Psikoloji, normal ve anormal davranışları inceler. Bu davranışların nedenleri üzerinde durur. İnsanın farklı durumlarda neyi, nasıl ve niçin yaptığını anlamaya çalışır. Örneğin; öğrenme, düşünme, rüya görme nasıl olmaktadır?... Psikolojinin konusu bu tür soruların yanıtlarını araştırmaktır