Kaygı (anksiyete, endişe) korkuya benzer bir duygudur. Genel olarak "ge­lecekte kötü bir şey olacakmış gibi" algılanır, duyumsanır ve dile getirilir. Ki­mi insan, "Nasıl davranacağımı, ne yapacağımı bilemiyorum." der, kimi, "doğ­ru dürüst düşünemediğinden, karar veremediğinden" yakınır. Bazısı, "Başına bir dert geleceğinden korkar.". Bazısı da "Hasta olacağım." diye endişelenir
Kaygının özellikleri şöyle sıralanır:
• Hoş olmayan, insana üzüntü ve sıkıntı veren bir durum,
• Geleceğe yönelik endişeli beklenti,
• Bedensel gerginlik,
• Ruhsal tedirginlik ve panik.
Kaygı, kişilik yapısından kaynaklanan sürekli; iç ve dış ortamdan kay­naklanan durumhık olmak üzere ikiye ayrılır. Durumluk kaygı, insanın için­de bulunduğu durumu tehdit edici, tehlike yaratıcı biçimde algılamasından, yorumlamasından kaynaklanır. Tehlike yaratan etkenler ortadan kalktığında kaygı düzeyi düşer. Buna karşılık, sürekli kaygı tehlike yaratan iç ve dış et­kenler ortadan kalksa da devam eder.
Kaygı düzeyinin yükselmesine karşı savunma düzenleri harekete geçer. Sa­vunma düzenlerinin kullanılış biçimi ve süresi nevroz belirtilerini oluşturur.
Anksiyete nevrozu; kaygı düzeyinin yükselmesi sonucu bedensel gergin­liğin ve ruhsal tedirginliğin artmasıyla yaşanan bir panik durumudur. Bu du­rum hasta tarafından ölüm korkusu, sıkıntı, sıkışma olarak anlatılır. Kalp böl­gesinde sıkışma, sancı gibi yakınmalar (kalp nevrozu) yanında; kalp vurum sa­yısında artma, solunum güçlüğü, terleme, titreme, kızarma, sararma, ağız ku­ruluğu, bulantı, sık sık idrar etme gibi belirtiler de görülebilir.
Fobik nevroz: Bu tür nevrozlarda kişi korkusunun anlamsız, gereksiz, man­tıksız, yersiz olduğunu bilir. Ancak korktuğu durum, nesne, olayla karşılaştığın­da ya da bunları tasarladığında durumluk kaygı düzeyi yükselir. Panik başlar.
Fobik nevrozun temel belirtisi kaygıdır. Ancak burada kaygının kaynağı, anksiyete nevrozunda olduğu gibi belirsiz değildir. Belli bir duruma, kişiye, nesneye, olaya bağlıdır.
Fobik nevrozlar dörde ayrılır:
Nesnelerden korkma: Bıçak, iğne, kalem, şiş, düğme, ilaç; her türlü zararlı zararsız, evcil olan, olmayan hayvanlar; böcekler, akrep, yılan, mikrop, pislik­ten korkma.
Belirli durumlardan korkma: Kapalı yer korkusu (klastrofobi), yükseklik korkusu (akrofobi), boşluk, ev, okul, asansör, gemi, kayık, deniz; kapalı ve bulutlu hava; karanlık, gök gürültüsü, yıldırım, şimşekten korkma.
Kişilerden korkma: Özellikle karşı cinsten, kalabalıktan, toplumda belirli rolü ve yeri olan insanlardan korkma.
Beden işlevlerinden korkma: Yüz kızarma korkusu, terleme, idrar kaçır­ma, gaz çıkarma korkusu.
Obsessif - kompülsif nevroz; düşünce ve mantık düzeyinde ortaya çıkan, kişinin istek ve iradesi dışında sürekli olarak yinelenen, tedirginlik yaratan, durumluk kaygı düzeyini yükselten takınaklı ve zorlu düşüncelerdir. Bu dü­şünceler kişiye yabancıdır. Onun tarafından istenilmez ve karşı çıkılır. Saçma olduğu kabul edilir. Ancak tüm çabalara karşın etkisi engellenemez. Takınak-lı-zorlu düşünceler hastayı gereksiz, saçma davranışlara, hareketlere sürükler.Takınaklı-zorlu düşünceler çoğunlukla karşıt düşüncelerin çatışması ya da kuşku biçiminde görülür.
Dinsel inançlara çok bağlı olan, beş vakit namaz kılan kişi dua ederken kötü şeyler düşünmeye başlar.
Çocuğuna çok bağlı olan, ona aşırı ilgi ve sevgi gösteren anne ona zarar vereceğinden kuşku duyar.