Paranoid bozukluk, düşünce bozukluÄŸuyla eÅŸ anlamlıdır. Bu tür düşüncenin temel özelliÄŸi, hastanın bütün düşünce süre­cini yadsıma (inkâr) ve yansıtma gibi savunma düzenlerine dayamış olma­sıdır. Böyle düşünen insan, kendisinde beÄŸenmediÄŸi, kabullenmediÄŸi duy­gu, düşünce ya da baÅŸka özellikleri önce inkâr eder, daha sonra baÅŸka kiÅŸi­lere, nesnelere yansıtır. Böylece bunların kendi dışındaki kiÅŸilerden ya da nesnelerden geldiÄŸini kabul ederek kaygıdan kurtulur. Ancak insan gerçek dışı düşüncelerin tutsağı olur. Düşünce süreci içinde karşılaşılan sorunların gerçekçi biçimde çözümüne yarayan akıl yürütme (muhakeme)nin bozul­ması sonucu gerçek dışı düşünce biçimi olan sabuklama (hezeyan) ortaya çıkar. Hezeyan tutum, davranış ve eylem deÄŸiÅŸikliklerine neden olur. Kimi hezeyanların gerçekle baÄŸlantısı olsa da bu baÄŸlantının, kiÅŸinin yaÅŸadığı ger­çekle ilgisi yoktur.
Paranoid bozukluk gösterenlerde ve paranoya denilen akıl hastalığı olanlarda büyüklük, üstünlük, zenginlik, aşk, icat, keşif, düşmanlık, kıskanç­lık, dava ve hak iddiası gibi konularda gerçekle ilişkisi bulunmayan düşün­celer vardır. Bu tip düşünceler temelde mantık hatasından kaynaklanır.
Düşünce süreci bu hata üzerine kurulur. Sinsice gelişmiş, değişmeyen, has­ta tarafından ısrarla iddia edilen hezeyanlar ortaya çıkar. Hezeyanların içe­riği ne olursa olsun, hemen hepsinde büyüklük ve üstünlük düşüncesi iş­lenir. Hasta kendini gerçekle ilgisi olmayan biçimde üstün, güçlü, zengin vb. görür ve buna göre davranır.
Paranoid kişilik yapısı gösterenler, halk dilinde evhamlı, kuruntulu, vesveseli olarak adlandırılır. Paranoid tipler genel olarak aşırı bencil, du­yarlı, geçimsiz, gururlu, kendini beğenmiş, kibirli, inatçı, iddialı, kindar, kuşkulu, saldırgan, üstünlük gibi kişilik özellikleri taşırlar. Her şeyden an­lam çıkarırlar. Herkesten şüphelenirler. Başkalarının kendisine karşı oldu­ğunu düşünürler. Kendilerini çok beğenirler. Başkalarını aşağı görürler. Bütün insanlara ve olaylara yukardan bakarlar. Ancak bu tipler hasta sayıl­mazlar. Söz konusu özelliklerin şiddeti ve süresinin artması durumunda paranoid bozukluk gösterirler.
Paranoid bozukluk ve paranoya, uzun süreli ve tedavisi zor akıl hastalık­ları arasında yer alır.