Günümüzde ruh bilimi öğretilerinin uygulanmasından kaynaklanan çeşit­li ruhsal tedavi yolları, yöntemleri vardır. Hepsinin amacı insanın davranışını değiştirmektir.
Ruhsal tedavi yapılış biçimine göre bireysel ve grup tedavisi olarak ikiye ayrılır. İçerik olarak da doktorun hastaya yaklaşımında kullandığı yöntemin dayandığı kurama göre değişir. Ruhsal tedavide kullanılan ruh bilimi kuram­larının içeriğine göre "destekleyici" ve "çözümleyici" olarak birbirinden fark­lı iki büyük yaklaşım biçimi sayılabilir. Bu yaklaşım biçimleri de ya bireysel olarak ya da grup içinde kullanılır.
Uygulama alanında, bugün değişik ruh bilimi kuramlarından kaynakla­nan birçok ruhsal tedavi yönteminin bulunduğu görülmektedir. Bunların ba­şında; destekleyici tedavi, çözümleyici ruhsal tedavi (psikanaliz), davranış tedavisi, geştalt tedavisi, varoluşçu tedavi vardır.
Biçim bakımından değişik özellikleri olan grup tedavileri yanında, bu tür tedavilerden kaynaklanan aile tedavisi, oyun ve uğraşı tedavisi, psikodra-ma gibi tedavi yöntemleri de sayılabilir.
Görülüyor ki ruhsal tedavi yöntemleri içerik ve biçim bakımından geniş bir yelpaze üzerinde dağılmıştır. İnsanın davranışını değiştirmeyi amaçlayan bütün bu tedavi yöntemleri arasındaki fark, tedaviyi yapan kişinin yaklaşımı, tedavinin amacı, süresi ve sıklığı, yapıldığı yer ve yapılış biçimidir. Yöntem ve biçim ne olursa olsun, bütün tedavilerin başarıya ulaşması için ortak ko­şul, hastanın iyileşmek istemesi ve tedaviyi uygulayanın bilgili ve deneyimli bir uzman olmasıdır.
Çözümleyici ruhsal tedavilerin başında psikanaliz vardır. Bu yöntemin temeli, bastırılmış, bilinç dışına itilmiş dürtülerin, ruhsal güçlerin, kompleks­lerin bilinçli duruma getirilerek "benlik" tarafından kabul edilmesine, benim­senmesine dayanır. Bunu sağlamak için serbest çağrışım, rüyaların yorum­lanması, dil sürçmeleri, unutulmuş ya da hatalı olarak kullanılmış sözcükler ve hareketlerden yararlanılarak hastaya geçmiş yaşantılarmdaki duygulanım, heyecan ve kompleksleri hatırlatılır.
Ruhsal tedavide en sık kullanılan yöntem, destekleyici tedavidir. Gerçekte telkin ve ikna sadece tedavi alanında değil, günlük ilişkilerde bile insanların birbirlerini etkilemekte kullandıkları bir yaklaşımdır. Tatlı bir söz, gülümseme, güven verici bir hareketin insanın ruhsal yaşamında yarattığı olumlu etkiye karşılık, kırıcı bir söz, asık bir surat, ters bir hareketin uyandırdığı olumsuz duy­gular bütün bir gün insanı karamsar, kaygılı, sıkıntılı, tedirgin etmeye yeter.
Geniş anlamda, doktorla hastanın karşılaştığı her yerde ve her hastalıkta destekleyici ruhsal tedavi söz konusudur. Doktora güvenen, onun etkisi al­tında olan hasta, ondan gelen tatlı bir gülümseme, bir iki güven verici sözle kaygı ve sıkıntıdan kurtulup rahatlar. Kendisini daha iyi ve güçlü görür. Has­talıkla savaşmak için yeni bir destek kazanır.
Ancak, gerçek anlamda destekleyici ruhsal tedavi, sadece hastayı rahatlat­mak, ona "moral vermek" değildir. Bu tür tedavide hastanın benlik güçlerine dayanarak bozulmuş olan ruhsal dengesinin düzeltilmesine çalışılır. Bu ne­denle iyi çalışan benlik güçlerinin bulunması, hasta tarafından kullanılan bi­linçsiz savunma düzenlerinin aşılarak kişiliğin gerçek yüzünün ortaya çıkarıl­ması için önce ruhsal çözümleme yöntemleriyle yaklaşım gereklidir. Böylece kendini daha iyi tanıyan, gerçekleri gören hastaya, dirlik ve düzeni kurmak, uyum sağlamak için kullanacağı olumlu benlik güçleri gösterilir. Başvurması gereken savunma düzenlerine ilişkin öneriler yapılır.
Grup tedavilerinin önemi son yıllarda giderek artmaktadır. Bir uzman gözetiminde genellikle en az 4, en çok 10 kişiden oluşan grup tedavilerinde amaç, kişiye kendini tanımasında yardımcı olmak, günlük yaşama uyumunu kolaylaştıracak tutum ve davranışları kazanmasına yardım etmektir.
Grup toplantıları haftada iki seans olmak üzere, üç dört ay sürer. Bu top­lantılar sırasında çeşitli konulardaki konuşma ve tartışmalar sonucu grup üyelerinde kendilerini açıklama, anlatma isteği başlar ve sürer. Geçmiş ya­şantılardan söz edilmeye başlanır.
Zamanla üyeler günlük ve geçmiş yaşantıları içinde kendilerini daha ger­çekçi biçimde görüp değerlendirmeye alışırlar. Kendilerine yöneltilen eleşti­riler üzerinde tartışabilirler. Grup üyeleri, grubu güven duyulan bir ortam olarak değerlendirip kendilerinden daha kolay söz etmeye alışırlar. Hatta kendilerinden söz etmek için fırsat yaratırlar. Grupta bulunan diğer üyelerin kişiliklerine, yakınmalarına, sorunlarına ilişkin düşüncelerini içtenlikle orta­ya koyarlar. Böylece grupta yardım eğilimi gelişir. Ortak değerler, amaçlar, beklentiler belirir. Bunlar üyelerin çoğunluğu tarafından benimsenir. Grup üyeleri başkaları tarafından nasıl değerlendirildiklerini görüp anladıkça ortak değerler ve amaçlar doğrultusunda kendilerini yönetip denetleme çabasını güçlendirirler. Bu çaba grup etkileşimi ve iletişimi içinde her üyenin kişiliğin­de yer alır. Gruptan ayrıldıktan sonra da etkisi sürer. Böylece grup tedavisi amacına ulaşmış olur.
Toplumsal tedavinin amacı, davranış bozuklukları gösteren ruh hastası­nın yeniden topluma kazandırılması, denge, düzen ve uyumunun sağlanma­sıdır. Bu amaca ulaşmak için hastanın bedensel ve ruhsal gücünü becerileri­ni, yetilerini, yeteneklerini kullanmasına ve bunları geliştirmesine yardımcı olan her yoldan yararlanılır.
Hastanın yeniden çalışmaya, işe, topluma dönmesi, dengesi, düzeni ve uyu­mu sağlanır. Ancak, hastanın bu özellikleri yeniden kazanabilmesi için baş­langıçta hasta olduğunu kabul etmesi ve iyileşmeyi istemesi gerekir. Aksi hâl­de istenen sonuca ulaşmak oldukça güçtür.