Zararlı etkenler, organizmada stres yaratan, uyumu bozan tüm fizyolojik, ruhsal, toplumsal uyaranlar, iletilerdir. Zararlı etkenler ancak belirli ölçüler içinde organizma için uyaran niteliği taşıyabilir.
Belirli ölçüler içinde organizma için uyaran olan kimi etken, bu ölçülerin dışına çıkıldığında zararlı etken niteliğini alır. Kimi etken de niceliği ve nite­liği nedeniyle organizma için her durumda zararlı etken olarak kabul edilir. Bedensel, ruhsal, toplumsal kaynaklı tüm etkenler için bu durum söz konu­sudur. Örneğin; ılık ve az nemli bahar havası insana huzur ve rahatlık verir. Sıcaklık ve nem oranı yükseldikçe insanın bedensel gücü azalır. Hareketi zor­laşır. Çabası, ilgisi, isteği kaybolur. Havanın sıcaklığı ve nem oranı daha fazla yükselirse bitkinlik, hâlsizlik, yorgunluk artar. Ruhsal yaşantı bozulur. Endişe ve korkudan paniğe kadar varan türlü ruhsal belirtiler ortaya çıkar. Sonunda bedensel ve ruhsal çöküntü olur. Çevresel (dış) etkenlerden olan sıcaklık ve nem oranı gibi ses ve gürültü için de durum böyledir. Ses gürültüye dönüş­tükçe insan için zararlı etken özelliği kazanır.
Yine çevre ve hava kirlenmesi yapan tozlar, kimyasal maddeler organiz­ma için zararlı etkendir. Bu tür maddeler çok düşük oranda olsalar bile or­ganizmayı olumsuz yönde etkiler. Oran yükseldikçe zararlı etken olma özelliği artar.
Bakteriler, mikroplar, virüsler gibi çevresel etkenler ise organizma için ço­ğunlukla zararlı etken niteliği taşır.
Ruhsal etkenler de şiddeti ve süresi uzadıkça zararlı etken niteliğine dö­nüşür. İnsanın kirden, pislikten, mikroptan korkması, temizliğine özen gös­termesi sağlığını koruması için gereklidir. Ancak bu tür korkuların şiddetinin artması, süresinin uzaması insanın kaygılı, endişeli, sıkıntılı bir yaşam sürdür­mesine yol açar. Belirli ölçüler içinde koruyucu ve sakındırıcı etkisi olan kor­ku, bu ölçüleri aşınca insan için ruhsal kaynaklı zararlı etken niteliği kazanır. İnsanın bedensel, ruhsal ve toplumsal uyumunu bozar. Hastalıklara yol açar.
Öte yandan insanın toplumdaki rolü ve yeriyle ilgili zorlanmalar da söz konusudur. Kişinin içinde bulunduğu grup üyelerinden biri ya da birkaçı ta­rafından davranışlarının engellenmesi, grup içindeki bireylerin birbirlerine destek ve yardımcı olmamaları, insanlar arasında sürekli yarışma en önemli zorlayıcı toplumsal etkenler arasında yer alır.
Ayrıca, eşin ölümü, boşanma, hapis, işsizlik, emeklilik, borçlanma, göç, konut değiştirme gibi değişiklikler de toplumsal zararlı etkenler arasında sayılabilir.
Bunun dışında ülkenin politik, sosyal yapısında ortaya çıkan ekonomik-siyasal sorunlar, ihtilaller, savaşlar, terör olayları hemen bütün insanlar için toplumsal kaynaklı zararlı etken niteliği taşır. İnsanları korkutur, yıldırır, tüm yaşamlarını, uyumlarını altüst eder.
Görülüyor ki insanın bütün yaşamında zararlı etken özelliğini taşıyan ya da doğrudan doğruya zararlı etken olan bedensel, ruhsal, toplumsal uya­ranlar vardır.