Çağdaş ruh biliminde etkisini sürdüren psikodinamik kuram, kişiliğin ge¬lişmesi ve davranışların oluşmasında gerekircilik (determinizm) yani neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu öne sürer. Bilindiği gibi doğada nedeni olmayan hiçbir sonuç yoktur. Güneş'in doğup batışını; rüzgârın, fırtınanın, kasırganın oluşunu; yağmurun, karın yağışını; selin oluşunu; yaprağın, meyvenin düşü¬şünü açıklayan nedenler ve kuramlar vardır.
Aynı biçimde insanın kişiliğindeki süreçler de kendiliğinden oluşmaz. De¬ğişik nedenler, değişik duygu, düşünce, tutum, davranış ve kişilik yapılarına yol açar. İnsan durup dururken kızıp öfkelenmez, bağırıp çağırmaz, gülüp ağlamaz, korkup endişelenmez. En önemsiz bir sözden, mimikten, jestten, hareketten, en karmaşık duygu ve düşünceye dek insanın kişiliğinden kay¬naklanan her davranışın bir nedeni vardır. Bu nedenin kökeni bebeklik, ço¬cukluk, gençlik çağlarına dayanır.
Bu görüş, Freud ile başlamıştır. Freud, rüyaların yorumuna, ruhsal yapıya ve kişilik gelişmesine ilişkin kuramlar geliştirmiştir.
Freud başta insan olmak üzere, bütün canlıların yaşama güdüleri arasında en çok cinsel dürtüye önem vermiştir. İnsanlara haz veren davranış ve eylem¬lerin tek nedeni olan, bütün dürtüleri kapsayan, yaşam boyu süren bu güce libido demiştir.
Freud'a göre kişilik, insan zihnindeki şu üç ayrı yapıdan oluşur: Tutkuları, istekleri belirleyen id, bu isteklerle çevre arasındaki dengeyi sağlayan ego, düşünme gibi etkinliklerin geliştiği süperego. Bu üç ayrı yapının işlemesini sağlayan enerji ise libidodur.
Freud'a göre id, kişiliğin ilkel bölümüdür; güdülerden kaynaklanan ener¬ji (libido) ile doludur. Ego (benlik) ve süperego enerjisini ondan alır.
Ego, kişiliğin zaman içinde gelişen, oluşan bir parçasıdır. Kişinin ne ol-duğuna, ne olmak istediğine ve çevresinde nasıl tanındığına ilişkin bilinç¬li yanıdır. Dolayısıyla ego "nerede, ne zaman, nasıl" davranılması gerekti-ğini belirler. İd, "her yerde, her zaman, her şekilde" dürtüleri, ihtiyaçları, istekleri vb. doyuma ulaştırmak ister. Süperego ise "hiçbir yerde, hiçbir zaman, hiçbir şekilde" gibi kurallarla doyumu engellemek ister. Ego, id ve süperegonun bu çatışma durumuna çözüm bulmaya çalışır. Kişinin istek, dürtü ve ihtiyaçlarını, toplumun beklentileriyle uyum içinde gerçekleştirmesinde ara-cılık eder. Bu nedenle ego için, "iki efendinin istekle¬rini yerine getirmeye ve dengelemeye çalışan bir uşak" tanımlaması yapılır. Egonun işlevlerinden "ger¬çeği sınama" işlevinin önemi büyüktür. Ego gerçek durumu göz önünde tutarak davranışı belirler. Örne¬ğin; sınıf geçmek için öğrencinin ders çalışması gere¬kir. Egosu normal işlev gören bir kişi, bu gerçeğin far¬kında olur ve ona göre davranır.
Freud, kişilik gelişimini beş ruhsal-cinsel gelişim dö¬nemine ayırmıştır. Doğumdan birinci yaşın sonuna dek olan dönemi "oral dönem" diye isimlendirmiştir. Çünkü bu dönemde bebek dış dünyayla iletişimi ağız yoluyla kurar. Önce beslenmek, daha sonra etrafındaki nesneleri tanımak için bebek ağzını kullanır. İkinci ve üçüncü yaşlara "anal dönem" adı verilmiştir. Bu dö¬nemde çocuk idrarını ve dışkısını kontrol etmeyi öğre¬nir. Tuvalet eğitimi anal dönemde gerçekleşir. Dördün¬cü ve beşinci yaşlara "fallik dönem" denir. Bu dönem¬de çocuk, bebeklerin nasıl doğduğuna, kız ve erkek cinsiyetlerinin farklılıklarına ilgisini yöneltmiştir. İlköğretimin ilk beş yılı bo¬yunca çocuğun ilgisi eğitim, arkadaşlık, çalışmak, spor vb. alanlara yönelir. Freud bu dönemi "gizil (latent) dönem" olarak isimlendirmiştir. Gençlik dö¬nemiyle başlayan ve yetişkinlikte devam eden döneme ise "genital dönem" adını vermiştir.