Zekâ; algı, bellek, öğrenme, problem çözme, yeni durumlara uyma gibi birçok zihinsel işlevin bileşimidir. Zekânın tanımı birçok araştırmacı tarafın¬dan değişik şekillerde yapılmaktadır. Bu tanımların bazıları şunlardır:
•   Zekâ, soyut düşünme yeteneÄŸidir.
•   Zekâ, karşılaşılan yeni problemleri çözebilme yeteneÄŸidir.
•   Zekâ, çevreye ve yeni durumlara uyma yeteneÄŸidir.
•   Zekâ, öğrenebilme yeteneÄŸidir.
•   Zekâ, yaratıcı düşünebilmedir.
•   Zekâ, zekâ testlerinin ölçtüğü ÅŸeydir.
Bu tanımlamalar tek başına zekâyı tanımlamakta yetersiz kalır. Örneğin; ze¬kâyı "çevreye ve yeni durumlara uyma yeteneği" olarak ele alan tanımlama, çevresine çok iyi uyum sağladığı hâlde zeki olmayan ya da çevresine iyi uyum sağlamadığı hâlde zeki olan insanları açıklamakta yetersiz kalır.
Yukarıdaki tanımlamalarda zekânın daha çok bir yetenek olduğu üzerin-de durulmuştur. Ancak son yıllarda yapılan tanımlamalar zekânın işlevsel anlamını ön plana almıştır. Zekânın işlevi üzerinde duranlar, onu "kişinin
bulunduğu çevreye o an için gerekli uyumunu sağlayan bir yeti" olarak ka-bul etmişlerdir. Kişinin bu yetiden yararlanması, en basit algıdan en karma-şık düşünceye kadar varan zihinsel işlevleri kullanmasına bağlıdır. Bütün ta¬nımlamaların ortak yanını göz önünde tutarak zekâyı şu şekilde tanımlayabi¬liriz: Zekâ, kişinin yeni durum, engel ve sorunlar karşısında deneyimlerin¬den ve öğrendiklerinden yararlanarak o an için gerekeni yapması, uyum sağ¬layabilmesi, yeni çözümler bulabilmesi yeteneğidir.
Bu tanımlamalarda görüldüğü gibi zekâ, birçok zihinsel işlevi içerir. Aynı zekâ düzeyinde olan kişilerde bu işlevler değişiklikler gösterir. Dolayısıyla farklı kişilik yapıları, davranış biçimleri ortaya çıkar. Kimi insanda el beceri¬leri daha iyi gelişir. Kimisi de soyut konularda daha başarılı olur.
Zekânın günlük yaşama yansıyan, bu yaşamı etkileyen ilişkilerin kurulup sürdürülmesinde önemli rol oynayan özellikleri de vardır: sözlü ve yazılı an¬latımı kolayca kavrama; sözcükleri ve bunların oluşturduğu kavramları tanıma ve anlama; basit hesap işlemlerini kolayca ve çabuk yapabilme; mantık kural¬larına uygun davranıp sağlıklı sonuçlara ulaşabilme gibi. Bireyler bu özellik¬lerden birinde, birkaçında ya da hepsinde üstünlük gösterebilirler. Yukarıda anlatılan kolay kavrama, tanıma, hesap işlemlerini çabuk yapabilme gibi özel¬likler arasında anlamlı bağlantılar vardır. Başka bir deyişle birinde ya da bir¬kaçında görülen üstünlük genel olarak diğerlerini olumlu biçimde etkiler. Bu özelliklerin gelişmesi insanın içinde yaşadığı çevrenin toplumsal yapısı ve koşullarıyla yakından ilgilidir.
Zekâ, akıl ve bellekten farklı bir yetenektir. Akıl, kavramlar arasında ilişki¬leri kurar, bilinen yargılardan bilinmeyenleri çıkarır. Zekâ, uygun zamanda doğru tepkilerin çıkmasını sağlar. Akıl, koşullara uyumun çözümünü yaptığı için tüm zihinsel faaliyetlerin denetleyicisidir. Bellekte bilgiler kodlanır, sak¬lanır, gerektiğinde yeniden canlandırılır. Zekânın işlevini yerine getirmesine kaynaklık eder.